F-Gaz Dünya RehberiGörünmeyen gaz,
görünür ısınma.
Klimadaki, soğutucudaki, ısı pompasındaki florlu gazlar kaçtığında karbondioksitten yüzlerce, binlerce kat güçlü ısıtır. Dünya bu yüzden aynı hedefe yürüyor, ama her ülke farklı yoldan. Bu sayfa 25 ülke, AB ve 4 eyalet olmak üzere 30 ülke ve bölgenin kurallarını kategori, şablon ve bildirim başlıklarında yan yana koyuyor.
F-Gaz kuralları nedir? Klima, soğutma ve ısı pompalarındaki florlu sera gazlarının (HFC) kaçmasını önleyen kurallardır. Türkiye'de Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik (15.10.2024) geçerlidir: 5 ton CO₂ eşdeğeri ve üzeri gaz içeren ekipman EKOMVET'e kaydedilir, sızıntı kontrolü 5–50 t için 12 ayda, 50–500 t için 6 ayda bir yapılır, 500 t ve üzerinde sızıntı tespit sistemi zorunludur. AB'de aynı eşikler 2024/573 sayılı Tüzükle sürer ve HFC'ler 2050'de tamamen çıkar. ABD takvim yerine kaçak oranı eşiğine bakar; Japonya tüm ticari cihazlarda 3 ayda bir basit kontrol ister. Kigali Değişikliği uygulanırsa HFC kaynaklı ısınma 2100'de yaklaşık 0,04 °C'de kalır; önlemsiz senaryoda 0,3–0,5 °C'dir.
Soğutma büyüyor, gaz kaçıyor.
Isınan dünyada klima ve soğutma ihtiyacı artıyor. Kullanılan HFC gazları kaçtığında güçlü sera gazı gibi davranıyor. Üç grafik sorunu ve çözüm takvimini özetliyor.
Soğutma salımı
Milyar ton CO₂ eşdeğeri. Bugün, önlemsiz 2050 ve sürdürülebilir soğutma yolu.
Kaynak: UNEP Global Cooling Watch 2025
Gazın ısıtma gücü
1 kg gazın kaç kg CO₂'ye denk geldiği (küresel ısınma potansiyeli, KIP).
Kaynak: Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik EK-1 (IPCC AR4 değerleri)
Kigali azaltım takvimi
İzin verilen HFC tüketimi, başlangıç değerinin yüzdesi.
Kaynak: Kigali Değişikliği · AB: 2050'de tam çıkış (Tüzük 2024/573)
Türkiye, Avrupa, Amerika, Asya: aynı soru, farklı cevap.
Bir işletme soğutma cihazını aldığı günden söktüğü güne kadar hangi kurallarla karşılaşır? Beş büyük düzeni yan yana koyduk. Türkiye sütunu kırmızıyla vurgulu.
| TRTürkiye | ABAvrupa Birliği | Kuzey AmerikaABD | AsyaJaponya | AsyaÇin | |
|---|---|---|---|---|---|
| Ana kural | Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik (RG 15.10.2024, 32693) | F-Gaz Tüzüğü (AB) 2024/573 — 11 Mart 2024'ten beri | AIM Act (2020) ve Clean Air Act Section 608 | Florokarbon Kanunu (Flon Emisyon Kontrol Kanunu) | ODS Yönetmeliği (2024 revizyonu) ve HFC kota yönetimi |
| Kapsam ölçüsü | 5 t CO₂e ve üzeri ekipman; 6 kg ve üzeri SF₆ şalt | 5 t CO₂e ve üzeri ekipman (hermetikte 10 t) | 15 lb (≈6,8 kg) ve üzeri HFC şarjı, KIP > 53 | Tüm ticari klima ve soğutma ekipmanı (Class I) | Üretici, ithalatçı ve kullanıcı firmalar (kota) |
| Sızıntı kontrolü | 12 / 6 ay; 500 t üzeri tespit sistemi zorunlu, 6 ay | 12 / 6 / 3 ay (tespit sistemiyle 24 / 12 / 6) | Takvim yok: kaçak oranı eşiği aşılırsa onarım (ticari %20, proses %30, konfor %10) | Basit kontrol 3 ayda bir; uzman kontrolü yılda bir ya da 3 yılda bir | Operatör düzeyinde periyot bu çalışmada tespit edilmedi |
| Kayıt sistemi | EKOMVET (ekipman kayıt defteri), FARAVET (faaliyet raporu) | Ulusal sistemler + AB F-Gaz Portalı | EPA e-GGRT / HAWK (üretici, ithalatçı) | EEGS (kaçak raporu), Bilgi İşlem Merkezi | ODS Bilgi Yönetim Sistemi (MEE) |
| Teknisyen belgesi | MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi | Üye devlet sertifikası (AB asgari şartları) | EPA Section 608 sertifikası (Tip I, II, III, Universal) | Yeterli bilgiye sahip kişi (uzman muayenesi) | Bu çalışmada tespit edilmedi |
| HFC azaltımı | Kigali A5-1: 2024 dondurma → 2045'te %80 | 2036'da %15'e iner, 2050'de tam çıkış | 2036'ya kadar %85 | 2036'ya kadar %85 | 2024 dondurma → 2045'te %80 |
| Yıllık bildirim | FARAVET: 1 Ocak–30 Nisan | 31 Mart: üretim, ithalat, ihracat raporu | Çeyreklik üretici ve ithalatçı raporu (45 gün içinde) | 1 Nisan–31 Temmuz: kaçak raporu (≥ 1.000 t CO₂) | Çeyreklik veri (15 iş günü), yıllık servis verisi |
Sızıntı kontrolü ve azaltım satırları resmî kaynaklarla karşılaştırıldı (aşağıda Kaynaklar). Diğer satırlar araştırma arşivinden derlendi.
Kural haritası: kimde ne var?
Her satır bir ülke ya da bölge, her sütun bir kategori. Renkli kare, o ülkede o başlıkta tanımlı bir kuralın bu çalışmada kayda geçtiğini gösterir. Kareye ya da ülke adına tıklayın, ayrıntı açılır.
On iki başlıkta F-Gaz kuralları.
Bir başlık seçin; o başlıkta hangi ülkenin ne istediğini görün. Bölge düğmeleriyle süzebilirsiniz.
Sahada doldurulan belgeler ve formlar.
Solda her ülkede işe yarayan ortak bir ekipman kayıt defteri şablonu var; yazdırıp kullanabilirsiniz. Sağda ülkelerin resmî form ve belgeleri.
Kim, kime, ne zaman bildirir?
Takvim, dört büyük düzenin yıllık son tarihlerini gösterir. Altta tüm ülkelerin bildirimleri: kim yapar, kime gider, hangi sistemle.
Bu çalışmada biriken bilgi.
Ülke dosyalarından, süreç haritalarından ve resmî kaynaklardan çıkan sayılar ve ortak dersler.
Türkiye ve AB kapsamı kilogramla değil, ton CO₂ eşdeğeriyle ölçüyor: 5, 50 ve 500 ton. Aynı 3 kg gaz, türüne göre kapsam içinde ya da dışında kalabiliyor.
Türkiye'de EKOMVET ve FARAVET, Japonya'da EEGS, ABD'de EPA raporlama sistemleri. Kayıt, devletin görebildiği bir dijital ortama taşınıyor.
Teknisyen belgesi (Türkiye'de MYK, ABD'de Section 608) ve hizmet firması belgesi neredeyse her düzende var. Fark, belgenin nasıl doğrulandığında.
Türkiye, AB ve Japonya belirli aralıklarla kontrol ister. ABD ise kaçak oranı eşiği aşılınca onarım ister. İkisi aynı amaca farklı yoldan gider.
HFC kotası önce üretici ve ithalatçıyı bağlar. Arz azaldıkça fiyat artar; geri kazanım ve sızıntı önleme sahada kendini ödemeye başlar.
Birçok ülkede periyodik kontrol sıklığı ya da ceza tutarı açık kaynakta yok. Karşılaştırma yaparken "bilinmiyor" ile "yok" ayrı tutulmalı.
F-Gaz hakkında kısa cevaplar.
F-Gaz nedir?
F-Gaz, florlu sera gazlarının kısaltmasıdır (HFC, PFC, SF₆ ve NF₃). Klima, soğutma, ısı pompası, yangın söndürme ve elektrik şalt ekipmanında kullanılır. Kaçtığında karbondioksitten yüzlerce, binlerce kat güçlü ısıtır: 1 kg R-410A, 2.088 kg CO₂'ye denktir.
Türkiye'de hangi cihazlar EKOMVET'e kaydedilir?
5 ton CO₂ eşdeğeri ve üzeri florlu gaz içeren sabit soğutma, iklimlendirme ve ısı pompası ekipmanı, sabit yangından korunma sistemleri, soğutmalı kamyon ve römorklar ile ORC üniteleri; ayrıca 6 kg ve üzeri SF₆ içeren elektrik şalt ekipmanı. Kayıt, Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik (RG 15.10.2024, 32693) gereğidir.
5 ton CO₂ eşdeğeri nasıl hesaplanır?
Gaz miktarı (kg) × KIP değeri ÷ 1000. Örneğin 11,7 kg R-410A × 2.088 = 24,5 ton CO₂e, yani kapsam içindedir; 1,15 kg R-410A ise 2,4 ton CO₂e ile kapsam dışıdır. 5 ton eşiğine R-410A'da yaklaşık 2,4 kg, R-134a'da 3,5 kg, R-32'de 7,4 kg ile ulaşılır.
Sızıntı kontrolü ne sıklıkla yapılır?
Türkiye'de 5–50 ton CO₂e için en az 12 ayda bir (sızıntı tespit sistemi varsa 24 ay), 50–500 ton için en az 6 ayda bir (sistemle 12 ay); 500 ton ve üzerinde sızıntı tespit sistemi zorunludur ve kontrol en az 6 ayda bir yapılır. AB'de 500 ton üzeri için 3 ay (sistemle 6 ay) geçerlidir.
Sızıntı kontrolünü kim yapabilir?
Türkiye'de florlu sera gazlı cihazlar için Mesleki Yeterlilik Belgesi (MYK) olan teknik personel yapar ve sonucu EKOMVET'e girer. Hizmet veren firmanın da hizmet yeterlilik belgesi olmalıdır. ABD'de bunun karşılığı EPA Section 608 sertifikasıdır.
FARAVET yıllık faaliyet raporu ne zaman verilir?
Florlu gazları dökme ya da ürün/ekipman içinde ithal eden, ihraç eden veya piyasaya arz eden işletmeler, önceki yılın faaliyetlerini her yıl 1 Ocak–30 Nisan arasında FARAVET üzerinden raporlar.
Türkiye ile AB kuralları arasındaki fark nedir?
Kapsam eşikleri (5 / 50 / 500 ton CO₂e) ve kontrol aralıkları büyük ölçüde aynıdır, çünkü Türkiye yönetmeliği AB 517/2014 ve 2024/573 tüzükleri dikkate alınarak hazırlanmıştır. Fark azaltım takvimindedir: AB'de HFC'ler 2050'de tamamen çıkar; Türkiye Kigali takvimine göre 2024'te dondurur, 2045'e kadar %80 azaltır.
ABD'de F-Gaz kuralları nasıl işler?
ABD takvimli sızıntı kontrolü yerine kaçak oranına bakar: 15 lb (≈6,8 kg) ve üzeri HFC şarjlı cihazlarda kaçak oranı ticari soğutmada %20, endüstriyel proseste %30, konfor soğutmada %10'u aşarsa onarım zorunludur (1 Ocak 2026'dan beri). AIM Act, HFC üretim ve tüketimini 2036'ya kadar %85 azaltır.
Kigali Değişikliği nedir?
Montreal Protokolü'ne 2016'da eklenen ve 1 Ocak 2019'da yürürlüğe giren HFC azaltım takvimidir. Gelişmiş ülkeler 2036'ya kadar %85, Türkiye ve Çin'in de bulunduğu grup 2045'e kadar %80, Hindistan ve Körfez ülkeleri 2047'ye kadar %85 azaltır. Uygulanırsa HFC kaynaklı ısınma 2100'de yaklaşık 0,04 °C'de kalır.