Her sorunun doğru cevabını seçin; seçince açıklama görünür. Sonunda puanınızı görürsünüz. Yanlış yaptıklarınızı ders notuna dönüp bir daha okuyun.
1Soğutma sisteminde ünite çalışırken oluşan mekanik gerilme, dönme hareketi veya vana tetiklenmesi sonucunda ortaya çıkan sızıntı türü aşağıdakilerden hangisidir?
İpucu: Bu sızıntı türü kompresör çalışması veya boru hatlarındaki mekanik hareketler sırasında tetiklenir.
Durağan sızıntılar ünite kapalıyken veya dinlenme halindeyken de tespit edilebilen sızıntılardır.
Çalışma esnasındaki fiziksel sallantı ve titreşimler çatlakların açılıp kapanmasına yol açarak sızıntı oluşturur.
Basınca bağlı sızıntılar titreşimden ziyade yalnızca sistem iç basıncı azot gibi gazlarla yükseltildiğinde fark edilir.
Sıcaklığa bağlı sızıntılar ısı genleşmesi ve sıcak metal deformasyonları sonucu meydana gelir.
2Sistemde basınçlı sızıntı testi yapılırken basıncı artırmak amacıyla kesinlikle saf oksijen veya sıkıştırılmış hava kullanılmamasının temel sebebi nedir?
İpucu: Oksijenin sistem yağlarıyla yüksek sıcaklık ve basınç altındaki reaksiyonunu göz önüne alın.
Oksijen, soğutma yağı ile hızla oksitlenerek kapalı sistem içinde aşırı basınç artışına ve patlamaya yol açabilir.
Temel tehlike sensör arızası değil, basınç altında yağ ile oksijenin tehlikeli kimyasal reaksiyonudur.
Oksijen molekülleri bakır gözeneklerinden serbestçe sızmaz; asıl risk güvenlik ve yanıcılıktır.
Sıkıştırılmış oksijen kullanımı doğrudan dondurma etkisi yaratmaz, yanma ve patlama riski taşır.
3Evaporatör Coili (serpantini) üzerinde elektronik dedektörle sızıntı taraması yapılırken probun drenaj çıkışına yerleştirilmesinin fiziksel nedeni nedir?
İpucu: Soğutucu akışkan buharının havadaki bağıl yoğunluğunu ve hareket yönünü düşünün.
Drenaj hattı soğutucu akışkan devresinin iç basınç hattı değil, yoğuşma suyunun tahliye kanalıdır.
Soğutucu akışkan buharının özgül ağırlığı havadan fazla olduğu için kaçan gaz en alt seviyedeki drenaj açıklığında toplanır.
Elektronik dedektör sensörlerinin su ile teması arızaya veya hatalı sinyallere yol açabilir.
Test sırasında evaporatör fanı dâhil tüm güç kapatılarak hava akımları engellenir.
4İklimlendirme ve soğutma sistemlerinde 'gaz giderme' (degassing) ve 'dehidrasyon' (dehydration) işlemlerinin birlikte yürütülmesine ne ad verilir?
İpucu: Sistem içindeki havayı ve nemi vakum pompası yardımıyla temizleme sürecinin genel adını hatırlayın.
Geri kazanım, soğutucu akışkanın sistemden harici bir tüpe aktarılması işlemidir.
Basma testi, sisteme pozitif basınçlı gaz vererek sızıntı arama yöntemidir.
Vakumlama işlemi hem yoğuşmayan gazların uzaklaştırılmasını (gaz giderme) hem de nemin boiling yöntemiyle çekilmesini (dehidrasyon) kapsar.
Süpürme, azot gazı geçirilerek sistemin temizlenmesi veya oksitlenmenin önlenmesidir.
5Derin vakum seviyelerini ($250 - 500\text{ mikron}$) doğru ve hassas bir şekilde ölçmek için kullanılan en güvenilir gösterge türü hangisidir?
İpucu: Cıva sütunlarının altındaki çok küçük basınç değerlerini dijital veya LED ekranlarla okuyan cihazları düşünün.
Mekanik bileşik göstergeler çok düşük mikron seviyelerindeki küçük değişimleri hassas biçimde gösteremez.
Elektronik dijital mikron göstergeler son derece düşük mutlak basınç değerlerini doğru bir şekilde ölçebilir.
Yüksek basınç manometreleri pozitif sistem basınçlarını ölçmek için tasarlanmıştır.
Halide meşalesi vakum ölçümü için değil, klor içeren gazların sızıntı tespiti için kullanılır.
6İki kademeli (two-stage) döner vakum pompalarının tek kademeli pompalara kıyasla daha derin vakum oluşturabilmesinin ana nedeni nedir?
İpucu: Seri bağlı iki pompalama kademesinin basınç farkı üzerindeki etkisini değerlendirin.
İlk kademenin egzozu ikinci kademeye beslendiği için ikinci kademe daha az karşı basınçla karşılaşır ve derin vakum sağlar.
Bu pompalar pistonlu değil, yüksek hacimsel verimliliğe sahip döner (rotary) tipe sahiptir.
İki kademeli döner pompalar da sızdırmazlık ve yağlama için özel vakum yağına ihtiyaç duyar.
Derin vakum, sıcaklıkla suyu yakarak değil, sistem basıncını düşürüp nemi buharlaştırarak sağlanır.
7Soğutma sisteminde nem (su buharı), yüksek sıcaklık ve klor/flor içeren soğutucu akışkan bir araya geldiğinde hangi zararlı maddeler oluşur?
İpucu: Soğutucu akışkanın su ile kimyasal tepkimesi (hidroliz) sonucu ortaya çıkan korozif sıvıları hatırlayın.
Soğutucu akışkan nem ile hidrolize uğrayarak korozif asitleri ve zamanla yağ ile birleşerek çamuru oluşturur.
Su ve akışkan reaksiyonu azot gazı üretmez, asidik bileşikler meydana getirir.
Sistem kimyasallarının reaksiyonu zararsız soy gazlar üretmez.
Nem ve ısı reaksiyonu yağ miktarını artırmaz; aksine yağı bozarak asit ve tortu oluşturur.
8Hermetik motor yanması (burnout) sonrası temizleme prosedüründe emiş hattına takılan geçici filtre kurutucu ne zaman değiştirilmelidir?
İpucu: Filtrenin tuttuğu maddeler nedeniyle akışa karşı gösterdiği direnci ve basınç farkını göz önüne alın.
Filtre değişimi sabit bir süreye değil, filtre üzerindeki basınç farkı ölçümüne dayanır.
Filtre pislik tuttukça tıkanır ve üzerindeki basınç farkı (pressure drop) yükselir; bu durum değişim zamanını gösterir.
Filtre değişimi vakumlama esnasında değil, temizlik aşamasındaki çalışma basınç farklarına göre kararlaştırılır.
Filtrenin doygunluğu ve tıkanması akışkan eksilmesiyle değil, basınç düşüşü ölçümüyle kontrol edilir.
9Vakumlama hızını artırmak amacıyla servis hortumu seçiminde aşağıdakilerden hangisine dikkat edilmelidir?
İpucu: Akış direncinin (direnç/sürtünme) azalması için hortum çapı ve uzunluğunun nasıl olması gerektiğini düşünün.
Dar çaplı ve uzun hortumlar akışa karşı büyük direnç oluşturarak vakumlama süresini ciddi şekilde uzatır.
Valf bastırıcılar akış kesitini daraltarak vakum pompasının çekiş kapasitesini kısıtlar.
Manifold gövdesindeki küçük portlar ve vanalar akış kısıtlaması yaratır.
Geniş çaplı vakum hortumları akış direncini azaltarak vakum pompasının tam kapasiteyle çekim yapmasını sağlar.
10Üçlü vakumlama (triple evacuation) yönteminde, vakum seviyesi $1500\text{ mikron}$ seviyesine ulaştığında aşamalar arasında sisteme hangi gaz verilir?
İpucu: Nemi bünyesine çekebilen ve sistem bileşenleriyle reaksiyona girmeyen nemden arındırılmış inert gazı hatırlayın.
Ortam havası sisteme nem ve yoğuşmayan gazlar katacağı için kesinlikle kullanılmaz.
Kuru azot sisteme verilerek nemi ve diğer buharları bünyesine süpürür ve bir sonraki vakumda dışarı atılmasını kolaylaştırır.
CFC gazlarının süpürme veya iz gazı amacıyla atmosfere salınacak şekilde kullanımı yasaktır.
Saf oksijen sistem yağı ile patlayıcı reaksiyon vereceği için asla kullanılmamalıdır.
11Hermetik bir kompresör derin vakum altındayken elektrik verilerek çalıştırılmamasının hayati nedeni nedir?
İpucu: Gazların ve yağ buharının elektrik yalıtkanlığı (dielektrik) özelliğinin ortam boşaldığında nasıl etkilendiğini düşünün.
Refrigerant ve yağ buharı dielektrik (yalıtkan) görevi görür; vakumda bu yalıtkanlık yok olduğundan gövde terminalleri arasında ark oluşup sargılar yanar.
Sorun mekanik kilitlenme değil, elektriksel yalıtımın kaybolmasıdır.
Derin vakumda kompresörün çalıştırılmaması doğrudan dahili terminal yalıtımı ile ilgilidir.
Vakum altındaki bir sistemde kompresörün dönmesi anında yüksek pozitif basınç üretmez.
12Sıcaklığa bağlı (temperature-dependent) sızıntıları tespit etmek amacıyla sistem çalışma sıcaklığını ve basıncını artırmak için hangi yöntem uygulanabilir?
İpucu: Kondanser üzerinden geçen soğutma havasını engelleyerek yüksek basınç ve sıcaklık oluşturma fikrini değerlendirin.
Evaporatör fanını çalıştırmak ortamı soğutur veya ısı yükünü düşürür; kondanser basıncını artırmaz.
Kondanser hava akışı kısıtlandığında ısı atılımı azalır, bu da çalışma sıcaklığını ve sistem basıncını yükselterek genleşme sızıntılarını görünür kılar.
Buz uygulamak sıcaklığı düşürür, bu da sıcaklığa bağlı sızıntıların kapanmasına neden olur.
Akışkanın boşaltılması basıncı sıfırlar ve sıcaklığa bağlı test yapmayı imkânsız kılar.