Her sorunun doğru cevabını seçin; seçince açıklama görünür. Sonunda puanınızı görürsünüz. Yanlış yaptıklarınızı ders notuna dönüp bir daha okuyun.
1Stratosferde bulunan ozon tabakasının canlı yaşamı açısından temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
İpucu: Bu gaz tabakası 7 ila 30 mil yükseklikte yer alır ve güneşin yüksek enerjili ışınlarına karşı kalkan oluşturur.
Stratosferik ozon, morötesi ışınların büyük kısmını soğurarak cilt kanserleri, katarakt ve ekosistem hasarlarını önleyen koruyucu bir kalkan görevi görür.
Kızılötesi radyasyonu emip ısıyı hapsederek küresel ısınmaya neden olan gazlar troposferdeki sera gazlarıdır.
Soluduğumuz standart oksijen bitki fotosentezi ile üretilir; ozon ise üç oksijen atomundan ($O_3$) oluşan farklı bir gazdır.
Troposferde bulunan ozon kirletici bir gaz olup smog (sisli kirlilik) oluşturur, stratosferik ozon ise üst atmosferdedir.
2Bir kloroflorokarbon (CFC) molekülünden morötesi radyasyonla ayrılan tek bir klor ($Cl$) atomu stratosferde yaklaşık kaç ozon ($O_3$) molekülünü yok edebilir?
İpucu: Klor atomunun zararlı zincir reaksiyon kapasitesini ifade eden altı basamaklı yüz binlik değeri hatırlayın.
Serbest kalan tek bir klor atomu, zincirleme reaksiyonlar sonucunda atmosferden ayrılmadan önce 100.000'e kadar ozon molekülünü parçalayabilir.
Klor atomunun katalizör olarak katıldığı yıkım reaksiyonu çok daha fazla sayıda molekülü etkileyecek kadar uzun sürer.
Klor atomunun ozon parçalama kapasitesi bu değerin katbekat üzerindedir.
Klor atomu son derece yıkıcı olsa da reaksiyon kapasitesi ortalama 100.000 molekül ile sınırlıdır.
3Aşağıdaki soğutucu akışkan sınıflarından hangisinin Ozon Tüketme Potansiyeli (ODP) sıfırdır ($0$)?
İpucu: Ozon tabakasına zarar veren temel unsur klor atomudur; yapısında klor bulunmayan grubu düşünün.
HFC molekülleri klor atomu içermediği için stratosferdeki ozon tabakasına zarar vermezler ve ODP değerleri sıfırdır.
CFC'ler yapılarında yüksek miktarda klor barındırdıklarından ozon tabakasına en çok zarar veren akışkan grubudur.
HCFC'ler hidrojen içerdiklerinden atmosferde daha çabuk bozunsalar da klor barındırdıkları için düşük de olsa ODP değerine sahiptirler.
Molekülünde klor atomu bulunan her soğutucu akışkan ozon tabakasını inceltme potansiyeline sahiptir.
4Soğutucu akışkanların hem doğrudan sızıntı etkisini hem de sistemin enerji tüketiminden kaynaklanan dolaylı sera gazı salınımını birlikte değerlendiren ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?
İpucu: Bu endeks hem doğrudan kaçakları hem de dolaylı elektrik kullanımından doğan küresel ısınma yükünü birleştirir.
TEWI, doğrudan soğutucu akışkan sızıntılarının GWP etkisini ve ekipmanın çalışması için tüketilen elektrikten kaynaklanan dolaylı $CO_2$ emisyonlarını bir arada hesaplar.
GWP yalnızca soğutucu akışkanın atmosfere doğrudan salınması durumundaki sera etkisini $CO_2$ ile kıyaslayarak ölçer.
ODP küresel ısınma ile değil, maddelerin stratosferik ozon tabakasına verdiği zararla ilgilidir.
LEL, yanıcı gazların havadaki patlayıcı konsantrasyon sınırını belirten bir güvenlik parametresidir.
5ASHRAE Standardı 34'e göre $A3$ güvenlik sınıfında yer alan soğutucu akışkanların (örneğin R-290 propan) temel özelliği nedir?
İpucu: Harf zehirlilik derecesini (A düşük, B yüksek), rakam ise yanıcılık seviyesini (1 yanmaz, 3 yüksek yanıcı) gösterir.
A harfi düşük zehirliliği, 3 rakamı ise yüksek yanıcılık sınıfını temsil eder.
Yüksek zehirlilik ve yüksek yanıcılık sınıfı B3 olarak adlandırılır.
Yanmaz ve düşük zehirli akışkanlar A1 sınıfında yer alır.
Hafif veya düşük yanıcılığa sahip akışkanlar A2 veya A2L olarak sınıflandırılır.
6Çevre Koruma Örgütü (EPA) tanımlarına göre, soğutucu akışkanı bir sistemden çıkarıp herhangi bir işlem veya test yapmaksızın harici bir kapta depolama işlemine ne ad verilir?
İpucu: Bu terim, akışkanın kalitesini temizlemeden veya işlemeden sadece güvenli bir kaba çekilmesini ifade eder.
Geri kazanım, akışkanın sistemden çıkarılıp test edilmeden veya işlenmeden dış bir silindirde biriktirilmesidir.
Geri dönüştürme, akışkanın yağ ayrıştırma ve filtre kurutuculardan geçirilerek saflaştırılması işlemidir.
Yeniden ıslah etme, akışkanın fabrikada kimyasal analizler ve distilasyon ile AHRI 700 standardına getirilmesidir.
Süpürme işlemi sistemdeki yoğuşmayan gazların veya havanın dışarı atılması metodudur.
7Soğutucu akışkanın bir yeniden işleme tesisinde distilasyon gibi yöntemlerle işlenerek AHRI 700 saflık standardına getirilmesi işlemine ne ad verilir?
İpucu: Sadece uzman Tesislerde yapılabilen ve ürünü sıfır üretilmiş kalitesine getiren prosedürü düşünün.
Reclaim işlemi, kullanılmış akışkanın kimyasal analizler yapılarak yeni üretilmiş ürün spesifikasyonlarına (AHRI 700) ulaştırılmasıdır.
Geri kazanma işleminde akışkan saflaştırılmaz, sadece depolama kabına aktarılır.
Geri dönüştürme sahada veya serviste filtrelerle yapılan temel temizlik işlemidir, AHRI 700 standardını garanti etmez.
Pasif tahliye cihazın kendi basıncıyla akışkanın çekilmesi yöntemidir, saflaştırma tanımı değildir.
8HFC grubu soğutucu akışkanlar (örneğin R-134a veya R-410A) ile kullanım için en uygun olan ve nem emme eğilimi yüksek sentetik yağ türü aşağıdakilerden hangisidir?
İpucu: HFC'lerle tam uyumlu çalışan, ancak neme karşı aşırı hassas olduğu için metal kaplarda saklanan ester bazlı yağı hatırlayın.
POE yağları HFC akışkanları ile mükemmel karışım ve çözünürlük sağlar ancak nemi mineral yağlara göre çok daha hızlı emer.
Mineral yağlar klor içermeyen HFC soğutucularla çözünmediği için HFC sistemlerinde kullanılamazlar.
Alkilbenzen yağları genellikle HCFC akışkanları veya HCFC bazlı karışımlarla tercih edilir.
Parafinik yağlar iklimlendirme ve soğutma uygulamaları için uygun yağ grubu değildir.
9400 serisi zeotropik veya yakın-azeotropik soğutucu akışkan karışımlarında sabit basınç altında hal değişimi gerçekleşirken gözlemlenen sıcaklık değişimine ne ad verilir?
İpucu: Evaporatör ve kondanser boyunca sabit basınçta akışkanın kaynama sıcaklığının kademeli olarak değişmesidir.
Karışımı oluşturan farklı akışkanların kaynama noktalarının farklı olması sebebiyle buharlaşma ve yoğuşma sırasında sıcaklık sabit kalmaz ve bir kayma yaşanır.
Fraksiyonlaşma, karışımdaki bileşenlerin farklı oranlarda buharlaşması veya yoğuşması sonucu bileşimin bozulması olayıdır.
Azeotropik karışımlar tek bir saf madde gibi davranır ve sabit basınçta tek bir sıcaklıkta kaynar.
Aşırı kızdırma, buharlaşma bittikten sonra gazın doymuş buhar sıcaklığının üzerine çıkması durumudur.
10ABD ve SNAP düzenlemelerine göre, hidrokarbon (HC) gibi yanıcı soğutucu akışkan içeren ekipmanlarda servis yapılan boru hatlarının kompresörden itibaren en az ne kadarlık kısmı kırmızı renkle (PMS #185) işaretlenmelidir?
İpucu: Teknisyenlerin delme veya kesme yapabileceği servis uçlarındaki santimetre cinsinden kısa minimum uzunluğu düşünün.
Servis teknisyenlerini yanıcı akışkan riski konusunda uyarmak amacıyla servis boruları ve delme noktaları kompresörden itibaren en az 1 inç boyunca standart kırmızı renkle boyanmalıdır.
Standartlarda belirtilen zorunlu minimum boyama mesafesi bu kadar uzun değildir.
Bütün hattın boyanması gerekmez; yalnızca servis portları ve delme yapılabilecek boru başlangıç alanı işaretlenir.
6 inç şartı yönetmelikte yer alan minimum uzunluk ölçütü değildir.
11Ulaştırma Bakanlığı (DOT) onaylı geri kazanım silindirlerini tek kullanımlık kullan-at (DOT 39) silindirlerden ayıran standart renk kombinasyonu nasıldır?
İpucu: Geri kazanım tankları gövde ve üst kısımda iki farklı renge sahiptir; üst taraf dikkat çekici güvenlik rengindedir.
DOT onaylı tekrar doldurulabilir geri kazanım tüpleri standart olarak gri gövdeye ve sarı üst/omuz kısmına sahiptir.
Renk sıralaması tam tersidir; sarı renk gövdede değil üst vana bölgesindedir.
Yeşil renk genelde R-22 saf akışkan tüplerini temsil eder, geri kazanım silindiri renk kuralı değildir.
Açık mavi renk R-134a saf akışkan kapları için kullanılır.
12Sıcaklık artışıyla sıvı genleşmesinin neden olduğu tehlikeli hidrostatik basınç yükselmesini önlemek için bir geri kazanım silindiri en fazla yüzde kaç hacim oranında sıvı ile doldurulabilir?
İpucu: Tank içinde en az %20 buhar boşluğu bırakılması kuralını dikkate alın.
Geri kazanım tanklarında sıcaklık değişimlerinde sıvının genleşebilmesi için en az %20'lik bir buhar hacmi (yastıklama) bırakılmalı, tank asla %80'den fazla doldurulmamalıdır.
%90 doluluk oranı genleşme için yeterli buhar alanı bırakmayarak hidrostatik patlama riski yaratır.
%50 güvenli bir sınır olsa da yasal ve teknik maksimum dolum limiti bu kadar düşük değildir.
Sıvı oranı %95'e ulaştığında en ufak bir sıcaklık artışı tüpün tamamen sıvı ile dolmasına ve tehlikeli basınç artışına yol açar.