Her sorunun doğru cevabını seçin; seçince açıklama görünür. Sonunda puanınızı görürsünüz. Yanlış yaptıklarınızı ders notuna dönüp bir daha okuyun.
1Pnömatik kontrol sistemlerinde kullanılan kontrol havasının son derece temiz ve kuru olması gerekliliğinin temel nedeni nedir?
İpucu: Sistem elemanlarının içindeki minik hava geçitlerinin yapısını düşünün.
Pnömatik sistemlerdeki kontrol bileşenleri küçük hava geçitlerine (orifis) sahiptir ve nem veya kir parçacıklarına karşı toleransları yoktur.
Depolama tankındaki basınç hava kurutucularıyla değil, kompresörü çalıştıran basınç anahtarlarıyla kontrol edilir.
Havanın temizliği kompresörün çalışma süresini etkilemekten ziyade hassas kontrol bileşenlerinin korunmasını sağlar.
Pnömatik sistemler elektrik sinyali yerine basınçlı hava kullanır ve hava temizliği sinyal hızını değiştirmez.
2Bir pnömatik vana eyleyicisinde, $20\text{ psig}$ hava basıncının uygulandığı $4\text{ in.}$ çapındaki bir diyaframın ürettiği toplam kuvvet kaç pound ($lb$) olur? (Alan formula: $A = \pi \times r^2$, $\pi \approx 3{,}14$)
İpucu: Önce diyaframın alanını hesaplayıp ardından inç kare başına düşen basınçla çarpın.
Diyafram alanı ($12{,}56\text{ in}^2$), uygulanan $20\text{ psig}$ basınç ile çarpıldığında $251{,}2\text{ lb}$ kuvvet üretir.
Bu değer, yarıçapın karesini almak yerine doğrudan çapın basınçla çarpılması gibi hatalı bir işlemden kaynaklanır.
Bu değer, alan hesabında yarıçap yerine çapın kullanılmasıyla hesaplanan alanın basınçla çarpılması hatasından doğar.
Bu sonuç, hesaplanan alan değerinin uygulanan basınç yerine yarıya bölünmüş bir değerle çarpılması durumunda ortaya çıkar.
3Oda termostatı ile büyük bir vana eyleyicisi arasında pilot pozisyonlayıcı (pilot positioner) kullanılmasının temel amacı nedir?
İpucu: Uzak mesafelerdeki büyük mekanik elemanları hareket ettirmek için gereken hava debisini göz önüne alın.
Pilot pozisyonlayıcı, termostattan gelen küçük hava hacmini algılayıp ana hattan gelen yüksek hacimli havayı silindire yönlendirir.
Nem tahliyesi pilot pozisyonlayıcıda değil, hava hazırlık ünitesindeki otomatik kurutucu ve filtrelerde gerçekleşir.
Pilot pozisyonlayıcı tamamen pnömatik mekanik bir elemandır, elektriksel veya dijital bir dönüştürme yapmaz.
Kompresör basınç aralıkları hava depolama tankı üzerindeki basınç anahtarı (pressure switch) ile ayarlanır.
4Bir soğutma uygulamasında ortam sıcaklığı $72^\circ\text{F}$'den $78^\circ\text{F}$'ye çıktığında termostat çıkış basıncı $5\text{ psig}$'den $15\text{ psig}$'ye yükselmektedir. Bu termostatın duyarlılığı (gain) nedir?
İpucu: Basınçtaki toplam değişimi, sıcaklıktaki toplam değişime bölün.
Çıkış basıncındaki $10\text{ psig}$'lik değişimin sıcaklıktaki $6^\circ\text{F}$'lik değişime oranı ($10 / 6$) duyarlılık değerini verir.
Bu değer, sıcaklık değişiminin basınç değişimine bölünmesiyle yapılan ters oran hatasının sonucudur.
Bu hesaplama, basınç değişiminin hatalı şekilde $12\text{ psig}$ olarak alınması durumunda elde edilir.
Bu değer yalnızca toplam basınç farkını gösterir; sıcaklık artışının her bir derecesine düşen değişimi temsil etmez.
5Pnömatik bir basınç sinyalini alarak elektrik devrelerini açıp kapatan cihaz aşağıdakilerden hangisidir?
İpucu: Dönüştürülen girdi (basınç) ve çıktı (elektrik) türlerinin sırasına dikkat edin.
PE cihazları, alçak hava basıncı değişimlerini algılayarak elektrik devrelerinde anahtarlama işlevi görür.
EP cihazları elektrik sinyali alarak pnömatik hatları veya cihazları açıp kapatmaya yarar.
D/A dönüştürücüler mikroişlemcideki dijital verileri analog voltaj veya akım sinyallerine çevirir.
VFD, motorların dönme hızını ayarlamak için kullanılan elektronik bir güç kontrol elemanıdır.
6Doğrudan Dijital Kontrol (DDC) sisteminde bir mikroişlemcinin (CPU) gelen sensör verilerini işleyebilmesi için ilk olarak hangi işlem gerçekleşir?
İpucu: Mikroişlemcilerin veri işlemek için kullandığı ikili (binary) sayısal dili hatırlayın.
Mikroişlemciler yalnızca ikili ($0$ ve $1$) verileri anlayabildiği için analog verilerin önce dijital formata çevrilmesi gerekir.
D/A dönüşümü, mikroişlemci kararlarını analog eyleyicilere göndermeden önce yapılan son aşamadır.
DDC sistemlerinde sensör verisi doğrudan yüksek güçlü yüklere bağlanmaz, önce işlemci kontrolünden geçer.
Algoritmalar bellekte sürekli çalışır durumdadır, veri geldiğinde sıfırlanmak yerine işletilirler.
7DDC sistemlerinde kullanılan aktif sensörler ile pasif sensörler arasındaki temel fark nedir?
İpucu: Sensörlerin kontrolöre ilettiği elektriksel büyüklük türlerini (Ohm ile Voltaj/Akım) kıyaslayın.
Pasif sensörler sıcaklığa bağlı direnç değişimi sunarken, aktif sensörler ölçümü voltaj ($0{-}10\text{ V}$) veya akım ($4{-}20\text{ mA}$) sinyaline dönüştürür.
Aktif sensörler sinyali voltaj veya akıma çevirdiği için uzun iletken mesafelerinden etkilenmez, pasif sensörler ise tel direncinden etkilenir.
Aktif ve pasif ayrımı sinyalin ikili veya modülasyonlu olmasıyla değil, elektriksel iletim biçimiyle ilgilidir.
Her iki sensör türü de elektronik DDC sistemlerinin elemanlarıdır, pnömatik basınçla çalışmazlar.
8Bir HVAC iklimlendirme kanalında, ısıtma serpantininin hemen sonrasına (akış aşağısına) yerleştirilen bir sıcaklık sensörünün kullanıldığı kontrol döngüsü tipi hangisidir?
İpucu: Sensörün yapılan müdahalenin sonucunu ölçüp geri bildirim (feedback) sağlayabildiği konfigürasyonu hatırlayın.
Sensör müdahale noktasının sonrasına yerleştirildiği için vananın yaptığı değişikliğin sonucunu ölçebilir ve geri bildirim sağlama olanağı sunar.
Açık döngüde sensör müdahale noktasının yukarısındadır (örneğin dış hava sensörü) ve yapılan müdahalenin sonucunu ölçemez.
Kesikli döngü, HVAC otomasyonunda kontrol konfigürasyonlarını tanımlamak için kullanılan geçerli bir terim değildir.
Sensör ve eyleyici ile sağlanan otomatik kontrol mekanizmaları manuel döngü kapsamında değerlendirilmez.
9Ticari binalarda elektrik maliyetlerini düşürmek amacıyla pik yük dönemlerinde su soğutucuları veya süs havuzları gibi ikincil cihazların geçici olarak kapatılması işlemine ne ad verilir?
İpucu: Temel zorunluluğu olmayan cihazların yüksek talep zamanlarında geçici olarak kapatılması mantığını düşünün.
Görev döngüsü, yüksek elektrik talebi dönemlerinde temel olmayan cihazların sırayla kapatılarak pik yükün düşürülmesidir.
Yük hafifletme genel olarak belirli bir saatte tesisin tamamının veya ana sistemlerin kapatılması gibi geniş çaplı güç azaltma yöntemlerini kapsar.
Talep ölçümü, elektrik şirketlerinin faturalandırma amacıyla ay içindeki en yüksek tüketim aralığını ölçme yöntemidir.
Analog modülasyon, bir vananın veya damperin konumunun kademesiz olarak ayarlanması işlemidir.
10Dijital kontrolörlerin (DDC) bir binanın ısıtma veya soğutma yüküne yanıt verme biçimini belirleyen ve bellekte saklanan adım adım talimatlar dizisine ne ad verilir?
İpucu: Yazılım tarafındaki mantıksal işlem kuralları bütünüdür.
Algoritmalar, DDC kontrolörünün belleğinde bulunan ve gelen sensör verilerine göre çıktılara karar veren komut programlarıdır.
Termistör, sıcaklığa bağlı olarak direnç değeri değişen bir sensör elemanıdır.
Diyafram stroku, pnömatik vana eyleyicisinin fiziksel hareket mesafesini ifade eder.
Triyak, dijital çıktıların anahtarlanmasını sağlayan yarı iletken bir elektronik anahtardır.