Her sorunun doğru cevabını seçin; seçince açıklama görünür. Sonunda puanınızı görürsünüz. Yanlış yaptıklarınızı ders notuna dönüp bir daha okuyun.
1Elektrik motorunda rotorun dönmesini sağlayan mil ile bağlantılı hareketli parça aşağıdakilerden hangisidir?
İpucu: Motor sargılarının aksine dönme hareketini doğrudan gerçekleştiren iç bileşeni düşünün.
Rotor, demir veya bakır çubuklardan oluşan ve statorun oluşturduğu manyetik alan etkisiyle dönerek mili çeviren iç kısımdır.
Stator motorun hareketli değil, sargıların bulunduğu sabit olan dış kısmıdır.
Yataklar dönme hareketini sağlamaz, sadece rotorun sürtünmesini ve ısınmasını azaltmaya yardımcı olur.
Gövde motor parçalarını bir arada tutan ve sabitleyen dış muhafazadır.
2$60\text{ Hz}$ frekansta çalışan $2$ kutuplu bir AC motorun hesaplanan senkron hızı kaç $\text{rpm}$'dir?
İpucu: Dönüş hızını bulmak için frekansı $120$ ile çarpıp kutup sayısına bölmeniz gerekir.
Motor hızı $S = \frac{\text{Frekans} \times 120}{\text{Kutup Sayısı}}$ formülü ile hesaplanır; bu da $60 \times \frac{120}{2} = 3600\text{ rpm}$ sonucunu verir.
Bu hız değeri $60\text{ Hz}$ frekansta çalışan $4$ kutuplu bir motorun senkron hızıdır.
Bu değer hesaplanan senkron hız değil, sürtünme ve yük altındaki kayma sonucu oluşan yaklaşık gerçek çalışma hızıdır.
Bu devir sayısı $60\text{ Hz}$ frekansta çalışan $6$ kutuplu bir motorun teorik hızıdır.
3Bir motorun teorik (hesaplanan) hızı ile yük altındaki gerçek çalışma hızı arasındaki farka ne ad verilir?
İpucu: Sürtünme ve yük direnci nedeniyle motorun hesaplanan teorik devrinden geri kalması durumudur.
Motor kayması, iç sürtünme ve mekanik yük direnci nedeniyle motorun senkron hızından ne kadar geride kaldığını yüzde olarak ifade eder.
Kalkış torku motorun durur vaziyetten dönmeye başlamak için ürettiği burulma gücüdür.
Atalet, cisimlerin mevcut hareket durumunu koruma eğilimidir, hız farkı terimi değildir.
Faz açısı gerilim ve akım dalgaları arasındaki zamansal kaymayı ifade eder.
4Açık tip split-phase (ayrık fazlı) motorlarda, motor nominal hızının yaklaşık $\%75$'ine ulaştığında kalkış sargısını devreden çıkaran mekanik parça hangisidir?
İpucu: Dönme hareketiyle oluşan merkezkaç kuvvetini kullanarak temas noktalarını açan mekanizmayı düşünün.
Santrifüj anahtar, mil hızı belirli bir seviyeye ulaştığında merkezkaç kuvvetiyle açılarak kalkış sargısının bağını keser.
Potansiyel röle mekanik merkezkaç kuvvetiyle değil, kalkış sargısında oluşan zıt elektromotor kuvvet (BEMF) ile çalışır.
Akım rölesi motorun çalışma sargısından geçen yüksek kalkış akımını algılayarak anahtarlama yapar.
PTCR herhangi bir hareketli mekanik anahtar içermeyen yarı iletken bir ısı direnci bileşenidir.
5Yüksek kalkış torku gerektirmeyen fan uygulamalarında sıkça kullanılan, hareketli anahtarlama parçası bulunmayan ve oldukça verimli olan split-phase motor türü hangisidir?
İpucu: Çalışma esnasında daima devrede kalan bir kondansatöre sahip, basit yapılı motordur.
PSC motorlarda çalışma kondansatörü ve yardımcı sargı sürekli devrededir, santrifüj anahtar gibi hareketli parça barındırmaz.
CSIR motorlar yüksek kalkış torkuna sahiptir ve kalkış sargısını ayırmak için anahtar kullanır.
CSCR motorlar hem kalkış hem çalışma kondansatörü barındırır ve kalkış sırasında anahtarlama mekanizması çalıştırır.
Shaded-pole motorların verimliliği oldukça düşüktür ve kondansatör kullanmaz.
6Üç fazlı bir elektrik motorunun dönme yönünü tersine çevirmek için aşağıdaki işlemlerden hangisi yapılmalıdır?
İpucu: Manyetik alanın dönme sırasını bozmak için hatların tamamını değil, sadece çiftini çapraz bağlamak yeterlidir.
Üç fazlı motorlarda herhangi iki güç kablosunun (örneğin $L_1$ ve $L_2$) yerinin değiştirilmesi faz sırasını ve dolayısıyla dönüş yönünü değiştirir.
Üç hattın tamamı değiştirildiğinde faz sırası yine aynı kalacağı için motor yönü değişmez.
Üç fazlı motorlarda kalkış sargısı veya nötr bağlantılı bir kalkış devresi bulunmaz.
Üç fazlı motorlar kondansatör yardımına ihtiyaç duymadan kendiliğinden yüksek torkla başlar.
7Hermetik kompresör motorlarında açık ark (kıvılcım) çıkaran mekanik santrifüj anahtarların kullanılamamasının temel nedeni nedir?
İpucu: Kapalı sistem içerisindeki soğutucu gaz ile elektrik arkının etkileşimini göz önüne getirin.
Soğutucu akışkan ortamında oluşacak bir elektrik kıvılcımı akışkanın kimyasal yapısını bozup sisteme zarar verebilir.
Alan kısıtlamasından ziyade güvenlik ve kimyasal reaksiyon önleme ana sebeptir.
Temel engel mekanik çalışma değil, kıvılcımın soğutucu gaz üzerindeki bozucu etkisidir.
Tek fazlı hermetik motorlar da başlama anında kalkış sargısına ihtiyaç duyar.
8İlk çalıştırma anında düşük dirence sahip olan ancak akım geçtikçe ısınarak direnci hızla yükselen ve kalkış sargısını devreden çıkaran yarı iletken eleman hangisidir?
İpucu: Isındıkça direnç değeri artan ve mekanik parçası bulunmayan katı hal devresi bileşenidir.
PTCR, sıcaklığı arttıkça direnci katlanarak yükselen ve böylece kalkış sargısından geçen akımı neredeyse sıfırlayan seramik bileşendir.
Potansiyel röle direnç değişimiyle değil, manyetik bobin yardımıyla kontak açarak çalışır.
Diyot köprüsü alternatif akımı doğru akıma dönüştürmek için kullanılır.
Şok bobini akım dalgalanmalarını kararlı hale getirmek için kullanılan bir indüktördür.
9Değişken frekanslı sürücü (VFD) kullanılan bir AC motorda, motor hızını düşürürken motorun verimli kalması ve aşırı ısınmaması için frekansla birlikte hangisi azaltılmalıdır?
İpucu: Hız azaltılırken sargılardan geçen akımı dengelemek için uygulanan potansiyel farkın da ayarlanması gerekir.
Frekans düşürüldüğünde motorun empedansı azalır; gerilim aynı oranda düşürülmezse motor aşırı akım çekip ısınır.
Motorun fiziksel kutup sayısı üretim sonrasında elektronik olarak değiştirilemez.
Rotor çapı motorun sabit bir mekanik boyutudur.
VFD sistemlerinde motor hızı sürücü parametreleriyle ayarlanır, kondansatör değişimiyle değil.
10Fırçasız yapısı ve rotorundaki sabit mıknatıslar sayesinde yüksek verimlilik sağlayan, elektronik kontrol kartıyla sürülen motor türü hangisidir?
İpucu: İçerisindeki sabit mıknatıslar ve fırçasız elektronik komutasyon yapısıyla bilinen motor çeşididir.
ECM, dahili kontrol ünitesiyle DC motor mantığında çalışan, fırçaları yerine sabit mıknatıslar barındıran yüksek verimli bir motordur.
Shaded-pole motorlar çok düşük verimle çalışan ve elektronik sürücüye ihtiyaç duymayan basit AC motorlardır.
Geleneksel split-phase motorlar sabit hızlı standart AC indüksiyon motorlarıdır.
Sincap kafesli üç fazlı motorların rotorunda sabit mıknatıslar bulunmaz, indüksiyonla alan oluşturulur.