Her sorunun doğru cevabını seçin; seçince açıklama görünür. Sonunda puanınızı görürsünüz. Yanlış yaptıklarınızı ders notuna dönüp bir daha okuyun.
1Röleler ile kontaktörler arasındaki temel akım kapasitesi sınırı nedir?
İpucu: İki cihaz arasındaki temel fark, taşıyabildikleri ampermiktarının kritik bir eşik değerine dayanmasıdır.
Röleler 20 A'den az akım çeken yükleri kontrol ederken, 20 A üzerindeki yüklerin anahtarlanması için kontaktörler tercih edilir.
Belirtilen 50 A sınırı sistemdeki standart akım sınıflandırmasıyla örtüşmemektedir.
Röle ve kontaktör ayrımı akım türünden ziyade anahtarlanan akımın büyüklüğüne dayanır.
Kontaktörler büyük motorların güç hatlarını anahtarlamak için kullanılan daha ağır hizmet tipi cihazlardır.
2Bir elektrik motorunun kalkış anındaki kilitli rotor akımı (LRA) ile tam yük akımı (FLA) arasındaki ilişki genel olarak nasıldır?
İpucu: Motor ilk çalışmaya başladığı anda rotor henüz dönmüyorken çekilen inrush akımını düşünün.
Motor henüz dönmeye başlamadan önceki kalkış anında çekilen LRA, normal çalışma akımı olan FLA'nın tipik olarak 5 ila 7 katı seviyesindedir.
Duruş halindeki bir motor harekete geçerken normal çalışma akımından daha az değil, daha fazla akım çeker.
Kalkış anında oluşan yüksek inrush (ani) akımı sebebiyle LRA değeri FLA değerinden belirgin biçimde yüksektir.
Bu yüzde aralığı motorun kalkış akımını değil, tam yük üzerindeki yedek çalışma kapasitesini ifade eden servis faktörünü tanımlar.
3Bir motor yol vericisini (motor starter) bir kontaktörden ayıran temel yapısal fark nedir?
İpucu: Bu cihaz motoru anahtarlamanın yanı sıra motor sargılarını yüksek akımdan koruyacak dahili bir düzenek barındırır.
Motor yol vericileri, basitçe kendi gövdesi üzerine motor aşırı yük koruması dahili olarak eklenmiş üç kutuplu kontaktörlerdir.
Yol vericiler genellikle büyük motorları kontrol etmek için üç kutuplu kontaktör yapısını kullanırlar.
Motor yol vericileri ve kontaktörler, rölelerin aksine parçaları yenilenerek tekrar kullanılabilir.
Yol vericiler ana güç hattını geçen ve motoru doğrudan çalıştıran ağır hizmet cihazlarıdır.
4Aşınmış veya kirlenmiş kontaktör kontaklarının zımparalanması veya törpülenmesi neden kalıcı bir tamir yöntemi olarak önerilmez?
İpucu: Kontak yüzeyinde iletkenliği sağlayan ve oksitlenmeyi önleyen özel kaplama katmanını göz önünde bulundurun.
Eğeleme veya zımparalama işlemi gümüş kaplamayı kazıyarak alttaki taban metalini ortaya çıkarır ve kontakların daha hızlı bozulmasına neden olur.
Kontak yüzeyine yapılan fiziksel müdahale, tutma bobininin elektriksel voltaj değerini doğrudan etkilemez.
Yay esnekliğinin kaybı zımparalamadan ziyade kontaklardaki yüksek direnç sebebiyle oluşan aşırı ısınmadan kaynaklanır.
Zımparalama işlemi kapanma hızını artırmaz; aksine pürüzlü yüzey oluşturarak direnci ve ısınmayı artırır.
5Aşırı yük nedeniyle duran bir motorun hemen tekrar çalıştırılmaması gerekmesinin temel sebebi nedir?
İpucu: Güvenlik protokolleri uyarınca arıza kaynağının tespiti ve motor sargılarının termal durumu dikkate alınmalıdır.
Arıza sebebi belirlenmeden yapılan ani yeniden başlatmalar, halen sıcak olan motor sargılarına ve sisteme ciddi zarar verebilir.
Motor durduğunda anlık akım çekimi sıfırlanır ancak bu durum LRA karakteristik değerini kalıcı olarak değiştirmez.
Aşırı yük koruması devreyi açtığında hat gerilimi veya sigorta voltaj yapısı değişmez.
Aşırı yük koruma cihazlarının açması bobin kutuplarını etkilemez, yalnızca kumanda devresini keser.
6Bimetal veya lehim potası (solder pot) gibi termal aşırı yük koruma elemanlarının hatalı açma (nuisance tripping) yapmasına neden olabilen dış faktör nedir?
İpucu: Isıyla çalışan koruyucu mekanizmaların, motor akımı dışındaki sıcaklık kaynaklarından nasıl etkilendiğini düşünün.
Termal koruma elemanları ısıya duyarlı olduğundan, loose connection (gevşek bağlantı) veya güneş ışığı gibi dış kaynaklı ısılar motor overloaded olmasa bile cihazı açtırabilir.
Bobin voltajı kontrol devresi standardıdır ve termal elemanın sıcaklık ölçümünü olumsuz etkilemez.
Servis faktörü motorun güvenli aşırı yük kapasitesini ifade eder, koruma elemanında hatalı ısınmaya yol açmaz.
Gümüş kadmiyum oksit malzeme kontak ömrünü artıran bir özelliktir, thermal overload elemanının yanlış tetiklenmesine neden olmaz.
7Termal elemanların aksine, bulunduğu ortamın sıcaklığından etkilenmeyen ve doğrudan akıma göre oldukça hassas açma yapan koruma cihazı hangisidir?
İpucu: Çalışma ilkesi sıcaklığa veya genleşmeye değil, elektrik akımının oluşturduğu kuvvete dayanan koruma elemanını hatırlayın.
Manyetik aşırı yük cihazları ısı değişimi yerine akımın oluşturduğu manyetik alanla çalıştığı için çevre sıcaklığından etkilenmez.
Bimetal elemanlar doğrudan sıcaklık değişimi ve genleşme prensibiyle çalışır.
Lehim potaları lehimin ısı etkisiyle erimesine dayandığı için ortam sıcaklığı işleyişini etkiler.
Empedans koruması harici bir cihaz değil, çok küçük motorların sargı tasarımından gelen bir özelliktir.
8Küçük kondenser fan motorları gibi bazı düşük güçlü motorlarda harici veya dahili aşırı yük koruması kullanılmamasının sebebi nedir?
İpucu: Bu motorların harcadığı güç oldukça küçüktür ve kilitlense dahi çekebileceği akım sınırlıdır.
İmpedance protected (empedans korumalı) olarak bilinen bu küçük motorlar kilitlendiğinde dahi yangın veya hasar yaratacak yüksek akım çekmezler.
Bu küçük fan motorları tipik olarak tek fazlı evsel veya ticari AC hatlarında kullanılır.
Hiçbir elektrik motorunda çalışma akımı kalkış (kilitli rotor) akımından daha büyük olamaz.
Küçük fan motorları otomatik röleler ve kontrol sistemleri ile sıklıkla çalıştırılır.
9Motor etiketinde belirtilen "Servis Faktörü" (Service Factor) kavramı neyi ifade eder?
İpucu: Motorun nominal tasarım sınırının biraz üzerinde çalışmasına izin veren emniyet marjını düşünün.
Örneğin 1.15 servis faktörü olan bir motor, anma akımının (FLA) %15 üzerinde zarar görmeden belirli sürelerde çalışabilir.
LRA'nın FLA'ya oranı kalkış akımı çarpanıdır, servis faktörü ise yedek güç kapasitesini gösterir.
Servis faktörü anahtarlama elemanının ömrüyle değil, motorun çalışma toleransı ile ilgilidir.
Yardımcı kontakların akım sınırları kontaktörün teknik özellikleridir, motor servis faktörü ile karıştırılmamalıdır.
10Kontaktör üzerine monte edilen yardımcı kontakların (auxiliary contacts) ana kullanım amacı nedir?
İpucu: Bu kontaklar ana motor gücünü taşımak yerine, kumanda ve sinyal hatlarındaki düşük akımlı işlemleri gerçekleştirir.
Yardımcı kontaklar ana kontaklara göre daha düşük ampermiktarlarına dayanıklıdır ve kontrol veya sinyalizasyon hatlarını yönetir.
Motor gücünü taşıyan yüksek akım hatlarını ana kontaklar (main contacts) kontrol eder.
Yardımcı kontakların devredeki akım büyüklüğünü veya motorun kalkış karakteristiğini değiştirme işlevi yoktur.
Yardımcı kontaklar ana aratür hareketiyle konum değiştiren mekanik kontaklardır, voltaj yükseltmezler.