Ders 4.4 · Motor arıza tespiti testi

Küçük motorlarda rulman/yatak değişimi için gereken sökme, montaj ve parça temini işçiliği, genellikle yeni bir motor satın alıp takma maliyetinden daha yüksektir.

Kaymalı yataklar standart parçalar olup temin edilebilirler, ancak değiştirme işçiliği ekonomik değildir.

Mekanik yatak arızası motorun kilitlenmesine neden olabilir ancak sargıların her zaman anında yanması gerekmez.

Küçük motorların uç kapakları preslenmiş olsa da özel aletlerle sökülebilir; ana sebep imkansızlık değil ekonomik olmamasıdır.

Kayışın aşırı gergin olması motor şaftına ve rulmanlara ilave yük bindirerek yatakların erken aşınıp bozulmasına yol açar.

Aşırı kayış gerginliği şaftın aniden kırılmasından ziyade öncelikle rulmanların ve yatakların aşınmasına sebep olur.

Kayışın gerginliği motorun elektriksel rotasyon yönünü veya faz sırasını etkilemez.

Kayış gerginliği mekanik bir problemdir ve sargı izolasyonunu doğrudan anında kısa devre yapmaz.

Kapasitördeki birikmiş elektrik yükünü yalıtımlı pense ve uygun bir dirençle boşaltmak hem teknisyeni çarpmadan korur hem de ölçü aletinin zarar görmesini engeller.

Doğrudan iletkenle kısa devre yapmak yüksek akım kıvılcımına ve kapasitör terminallerinin veya tornavidanın zarar görmesine yol açabilir.

Kapasitörün soğutulması içindeki elektriksel yükü deşarj etmez.

Topraklama çubuğuna bağlamak yerine iki terminal arasının uygun bir deşarj direnciyle birleştirilmesi gerekir.

Tek fazlı motorlarda Ortak uçtan (C) başlayarak Seri bağlı Çalışma (R) ve Kalkış (S) sargılarının toplam direnci R-S uçları arasında okunur.

Çalışma sargısının direnci genellikle kalkış sargısından daha küçüktür, bu nedenle C-R direnci R-S direncinden küçük olmalıdır.

C-S direncinin sıfır olması sargının kısa devre olduğunu gösterir, sağlam motorda belirli bir ohm değeri okunur.

Üç terminal arasında eşit direnç okunması tek fazlı motorlarda değil, üç fazlı motorlarda görülen bir durumdur.

Megohmmetre (Megger), kendi dahili piliyle yüksek DC voltaj üreterek sargı izolasyonundaki zayıflıkları ve toprağa kaçakları megohm seviyesinde ölçer.

Pensampermetre yalnızca hat üzerinden geçen alternatif veya doğru akımı ölçmek için kullanılır.

Standart voltmetre gerilim ölçer ve yalıtım direncini tespit etmek için yüksek voltaj uygulayamaz.

Takometre motorun dönme hızını (RPM) ölçen mekanik veya optik bir cihazdır.

Gevşek kayışlar kasnak üzerinde kayarak hava akışını düşürür; hava ile soğuyan motor bu durumda aşırı ısınarak iç termiğini attırabilir.

Şaft eğrilmesi genellikle yanlış hizalama veya darbe sonucu olur, kayış gevşekliği şaftı eğmez.

Kayışın gevşek olması mekanik bir kaymaya sebep olur, sargı direnç değerlerini değiştirmez.

Kayışın gevşemesi motorun devir sayısını artırmaz, aksine sürüklenen yükün hava akışını azaltır.

Tamamen sağlam ve temiz bir motor sargısının toprağa karşı yalıtım direnci en az $100\text{ megohm}$ ile sonsuz ($\infty$) arasında olmalıdır.

Bu değer oldukça düşüktür ve sistemde nem veya kirlenme olduğuna işaret eder.

Bu seviyedeki direnç ciddi nem ve kirlenmeye işaret eder, filtre kurutucu değişimi gerektirir.

Bu kadar düşük direnç değeri ciddi sistem kirliliği ve sargı izolasyon bozulmasını gösterir.

Üç fazlı motorlarda üç özdeş sargı bulunduğu için terminaller arası direnç ölçümlerinin hepsinde aynı değer okunmalıdır.

Üç fazlı sistemde sargıların farklı direnç göstermesi bir sargıda kısa devre veya açık devre olduğunu gösterir.

Fazlar arası direnç sonsuz olursa sargıların açık devre olduğu anlamına gelir ve motor çalışmaz.

Üç fazlı motorlarda kalkış ve çalışma sargısı ayrımı yoktur, tüm sargılar özdeştir.

Tahrik kasnağı ile sürülen kasnağın aynı düzlemde ve hizada olduğunu doğrulamak için bir cetvel veya su terazisi kenarı kullanılır.

Tork anahtarı cıvata ve somunların belirli bir torkta sıkılması için kullanılır, hizalama yapmaz.

Mikrometre çok küçük hassas milimetrik kalınlık ve çap ölçümlerinde kullanılır.

Basınç manometresi akışkanların basıncını ölçmeye yarar.

Motor besleme voltajı, kalkış anındaki kilitli rotor akımında dahi etiket voltajının $\%10$'u sınırları içinde kalmalıdır.

Yüzde 25'lik bir voltaj değişimi motorun aşırı ısınmasına veya hiç kalkamamasına neden olur.

Yüzde 2 tolerans sınırı gereksiz derecede dar olup şebeke dalgalanmalarında motorun çalışmasını engellerdi.

Yüzde 50 voltaj düşüşü motor sargılarına ve kalkış sistemine ciddi zarar verir.

Yağ dolu çalışma kapasitörleri aşırı akım ve ısınmaya maruz kaldığında iç basınç artışı nedeniyle metal kutularında dışa doğru şişme oluşur.

Terminal uçları aşırı akımda ark yapabilir ancak çalışma kapasitörünün tipik arıza göstergesi kutunun kovan şeklinde şişmesidir.

Metal kutunun dış boyası ısı ile renk değiştirebilir fakat kovanın şişmesi temel fiziksel arıza belirtisidir.

İç basınç artışı hacmi küçültmez, aksine kutunun genişleyerek kabarmasına sebep olur.

Gevşek bağlantılardaki temas direnci ve oksitlenme voltaj düşüşüne ve temas noktasında ısınmaya yol açarak motorda aşırı akım oluşturur.

Temas noktasındaki oksitlenme direnci artırır, direncin sıfıra düşmesi söz konusu değildir.

Gevşek bağlantı voltajı düşürdüğü için motorun çektiği akım artar ve motor daha fazla ısınır.

Bağlantı gevşekliği mekanik/elektriksel bir temas sorunudur, kapasitörün mikrofarad kapasite değerini etkilemez.