Ders 4 · Bölüm 2: Motor uygulamaları — gerilim, yük, kasnak, yatak, montaj

Doğru motoru seçmek yetmez; doğru elektrikle, doğru ortamda, doğru takılmalı. Bu bölüm motoru sahaya yerleştirmenin kurallarını anlatıyor. Sayılar ders notlarındaki gibi.

Motora uygun güç: gerilim, faz, frekans

Motorlar 115, 208, 230 ya da 460 volt gibi belirli gerilimler için yapılır; sapma en fazla artı eksi yüzde 10 olabilir. Düşük gerilimde motor zorlanır, fazla akım çeker, ısınır; yüksek gerilimde sargıda sıcak noktalar oluşur.

Evlerde tek faz, fabrikalarda üç faz vardır. Tek fazlı motor üç fazın iki hattıyla çalışır; üç fazlı motor tek fazla çalışmaz. Delta sistemlerde 185 volt taşıyan vahşi bacak vardır; oraya 115 voltluk cihaz bağlanırsa hemen yanar. Frekans: 60 hertz için yapılmış motor 50 hertzde yalnız 5/6 hızla döner.

Çalışma şartları: sıcaklık, hava, gövde

Dış ünitedeki fan motoru 130 °F'a kadar ısınmış havanın içinde çalışır. Sargı yalıtım sınıfları dayanabilecekleri en yüksek sıcaklığı söyler: A sınıfı 105 °C, B 130, F 155, H 180. Açık motorun etrafından hava geçmeli; geçmezse yanar. Gövde ortama göre seçilir: patlamaya dayanıklı (patlayıcı gazlı yerler), tamamen kapalı (tozlu yerler), damlamaya dayanıklı (su damlayan yerler).

Yük türleri ve akımlar

Tam yük akımı (FLA) normal çalışmadaki akımdır. Kilitli rotor akımı (LRA) kalkıştaki akımdır, yaklaşık 5 katı: etikette LRA 80 amper ise FLA yaklaşık 80 bölü 5 eşittir 16 amper. Kompresörlerde anma yük akımı (RLA) basınçlara göre değişir; basınç farkı büyükse kalkış torku ihtiyacı büyür. Servis faktörü yedek güçtür: 1,15 olan motor kısa süre yüzde 15 fazla yükte çalışabilir.

Kasnak ve kayış hesabı

Motor hızı çarpı sürücü kasnak çapı eşittir fan hızı çarpı sürülen kasnak çapı. Örnek: 3000 devir çarpı 4 inç eşittir fan hızı çarpı 6 inç; 12000 bölü 6 eşittir 2000 devir. Kayışlar A ve B genişliğinde; çoklu kayışlarda boylar aynı olsun diye eşleşmiş set alınır.

Yataklar ve yağlama

Kaymalı yatak hafif yük ve sessizlik isteyen yerlerde (ev fırın fanı): yumuşak metal, mil ince yağ filmi üstünde yüzer; yağ deliklilere 20 numara deterjansız motor yağı. Dikey çalışan motorda mil aşağı kaymasın diye tabanda eksenel yük yüzeyi olmalı. Rulmanlı yatak sert metalden, biraz sesli ama ağır yüke dayanır; gresle yağlanır, gres basarken tahliye vidası çıkarılır, yoksa conta patlar.

Montaj ve hizalama

Rijit montajda motor doğrudan gövdeye cıvatalanır, uğultu kanallara yayılır. Esnek montajda arada kauçuk vardır, sesi keser; ama motor gövdeden yalıtıldığı için mutlaka topraklama bandı bağlanır, yoksa kaçakta çarpılma riski. Beşik, taban, uç ve karın bandı montaj tipleri standart çerçevelere göredir. Doğrudan tahrikte miller tam hizada olmalı; kadranlı göstergeyle kontrol edilir ve cihaz ısınınca genleşmeye karşı yeniden doğrulanır.

Motor ömrü ve bakım

Yatağa uygun yağ ve gres, doğru miktarda. Kayış ne çok gergin (yatağı bozar) ne gevşek (kayar, ısıtır). Gerilim yüzde 10 sınırında. Miller hizada, havalandırma temiz. Servis faktörü sürekli aşırı yük için değil, kısa süreli sürpriz yük içindir.

Sahada neden önemli?

Yanlış gerilim, faz ya da ortam: motor ısınır, yanar; patlayıcı ortamda yangın çıkarır.

Kasnak hizası ve kayış gerginliği: yanlışsa yatak çabuk bozulur, gürültü ve duruş gelir.

FLA ve LRA: yanlış değerlendirilirse kablo, sigorta ve koruma yanlış seçilir.

Ek malzeme: sohbet, test

Mini test

1) Kalkıştaki yüksek akımın adı ve katı? — LRA, yaklaşık 5 kat. 2) Gerilim toleransı? — Artı eksi yüzde 10. 3) 3000 devir, 4 inç sürücü, 6 inç sürülen: fan hızı? — 2000 devir. 4) Esnek montajda hangi parça şart? — Topraklama bandı. 5) Sessiz, hafif yükte hangi yatak? — Kaymalı yatak.

Bir sonraki bölüm: Motor kontrolleri; röle, kontaktör, yol verici, aşırı yük koruması, VFD.

Ders notu: Bu bölüm, HVACR Dersleri dizisinin 4. dersinin 2. bölümüdür. İçerik temel HVAC/R ders notlarından derlenmiştir; sayılar oradaki gibi bırakılmış, saha yorumları bana aittir.