Ders 5 · Bölüm 3: Kompresörler — sistemin kalbi, türler, sıkıştırma oranı

Vücudun kalbi kanı pompalar; soğutma sisteminin kalbi kompresör gazı pompalar. Bu bölüm kalbin içine bakıyor. Sayılar ders notlarındaki gibi.

Kompresör ne yapar

Evaporatörden gelen soğuk, düşük basınçlı gazı emer, sıkıştırır; basıncını ve sıcaklığını yükseltir. Düşük sıcaklık R-404A sisteminde emiş 21 psig, basma 236 psig: artış 215 psig. Orta sıcaklıkta emiş 56, basma 236: artış 180 psig. Isınan gaz ısıyı atmak üzere kondensere gider; basma borusu 200 °F'ı geçebilir.

Türler

Pistonlu: bisiklet pompası gibi, silindirde inip çıkan piston; küçük ve orta ticari soğutucularda en yaygın. Rotary: dönen mekanizma; küçük ev klimaları. Scroll: iç içe iki sarmal, biri sabit biri yörüngede döner; az parça, sessiz, verimli. Vidalı: iki vida dişlisi gazı arada sıkıştırır; büyük tesisler. Santrifüj: dönen çark gazı savurur; büyük bina chillerleri.

Hermetik, yarı hermetik, açık tip

Tam hermetik: motor ve kompresör tek çelik kapta, kaynakla kapalı; sahada açılmaz, bozulunca değiştirilir; emiş gazıyla soğur. Yarı hermetik: dökme demir gövde cıvatalı, sahada tamir edilir. Açık tip: motor dışarıda, mil kayış-kasnak ya da kaplinle bağlı; milde gaz kaçırmayan mil contası var.

Pistonlu kompresörün parçaları

Krank mili dönmeyi ileri-geri harekete çevirir. Biyel kolu krankı pistona bağlar; piston silindirde gazı sıkar, segmanlar kaçağı önler, pim pistonu tutar. Valf plakasındaki emiş ve basma valfleri gazın yönünü belirler (yaprak ya da halka); disk valfler ölü hacmi küçültür. Yağlama: küçüklerde sıçratma, büyüklerde krank milindeki yağ pompasıyla basınçlı.

Sıkıştırma oranı ve verim

Sıkıştırma oranı eşittir mutlak basma basıncı bölü mutlak emiş basıncı; göstergedeki psig'e 14,7 eklenir. Örnek R-404A: basma 331,8 artı 14,7 eşittir 346,5 psia; emiş 19,6 artı 14,7 eşittir 34,3 psia; oran 346,5 bölü 34,3 eşittir 10,1'e 1. Oran 12'yi geçince kompresör zorlanır, ısınır, verimi düşer. Pistonun tepede bıraktığı az gaz (ölü hacim) geri genleşip yeni gaz girişini zorlaştırır.

Kompresör soğutma

Emiş gazıyla: hermetiklerde evaporatörden dönen soğuk gaz motor sargılarının üstünden geçer. Havayla: yarı hermetik ve açık tiplerde kanatlı gövde ve fan. Suyla: büyük sistemlerde su ceketleri.

Sıvı darbesi ve yağ dönüşü

Kompresör yalnız gaz sıkıştırır; sıvı sıkışmaz. Evaporatörden sıvı gelirse piston sıvıya çarpar: valfler, biyel kolları kırılır, motor kilitlenir. Sıvı ayrıca kartel yağını seyreltip köpürtür, yataklar yağsız kalır. Yağın bir kısmı gazla sisteme gider; emiş borusundaki gaz yeterince hızlı akarsa yağ kompresöre döner, yoksa kompresör yağsız kalır.

Sahada neden önemli?

Temiz serpantinler: kirli evaporatör emişi düşürür, kirli kondenser basmayı yükseltir; oran 12'yi geçer, kompresör erken bozulur.

Sıvı girişini önleme: doğru genleşme valfi ayarı, buzsuz evaporatör, çalışan fanlar.

Koruma elemanları: yağ emniyet anahtarı, aşırı yük koruyucuları ve termistörler pahalı arızayı önler.

Ek malzeme

Bu bölümün ek malzemesi: ders notlarından üretilen özet, sohbet ve test.

Mini test

1) Kompresör ne yapar? — Gazı emip sıkıştırır, basınç ve sıcaklığı yükseltir. 2) Sıvı girerse? — Sıvı darbesi; parçalar kırılır. 3) Kaynakla kapalı, açılamayan tip? — Tam hermetik. 4) Sıkıştırma oranı? — Mutlak basma bölü mutlak emiş. 5) İki sarmallı sessiz tip? — Scroll.

Bir sonraki bölüm: Genleşme elemanları; TXV, elektronik valf, kılcal boru.

Ders notu: Bu bölüm, HVACR Dersleri dizisinin 5. dersinin 3. bölümüdür. İçerik temel HVAC/R ders notlarından derlenmiştir; sayılar oradaki gibi bırakılmış, saha yorumları bana aittir.