Ders 5 · Bölüm 9: Soğutma sistemlerinde arıza tespiti — dinle, bak, ölç

Ders 5'in son bölümü. Dolap soğutmuyor; parça değiştirmeden önce bir doktor gibi muayene edeceğiz. Sayılar ders notlarındaki gibi.

Önce dinle, bak, ölç

Dinle: kompresörün tıkırtısı, fanın sesi, vanadan ıslık; dükkân sahibi ne zamandır sorun olduğunu anlatır. Bak: serpantinler tozlu mu, borular ezik mi, yağ izi var mı, kablolar yanık mı, evaporatör buzlu mu? Ölç: manometreyle basınç, termometreyle sıcaklık, ampermetreyle akım; normal değerlerle karşılaştır.

Tipik çalışma değerleri

Evaporatördeki kaynama sıcaklığı dolap havasından 10–20 °F soğuktur. Yüksek sıcaklık (45–60 °F) R-134a: çalışırken emiş 22–35,1 psig, dururken 57. Orta sıcaklık (30–45 °F) R-134a: 11,9–22 psig. Düşük sıcaklık R-404A: yaklaşık 19,6 psig ya da altı. Yoğuşma dış hava artı 30 °F: 95 °F'ta 125 °F; o sıcaklıkta basma R-134a 184,6 psig, R-404A 332, R-22 278. En düşük basma: R-134a 135 psig, R-404A 253. Kızgınlık 8–12 °F (çıkış borusu eksi doyma sıcaklığı). Aşırı soğuma 5–20 °F (yoğuşma eksi sıvı hattı).

Düşük şarj

Kapasite düşük, dolap soğumaz. Evaporatör aç, kızgınlık çok yüksek. Emiş düşük, basma düşük, sıkıştırma oranı yüksek. Gözetleme camında kabarcık. Amper düşük (az gaz, az iş). Aşırı soğuma düşük.

Aşırı şarj

Basma çok yüksek (fazla sıvı kondenseri doldurur). Emiş yüksek, oran yüksek. Aşırı soğuma çok yüksek. TXV'li sistemde kızgınlık normal kalabilir; kılcal boruluda düşer, kompresöre sıvı döner, gövde terler ya da karlanır.

Kirli kondenser ve verimsiz evaporatör

Verimsiz evaporatör (kirli, buzlu, fansız): emiş düşük, ısı çekilemeyince sıvı kompresöre döner, emiş hattı ve kompresör terler, basma düşük, kızgınlık 0'a yakın, amper yüksek. Kirli kondenser: basma çok yüksek, emiş normal ya da hafif yüksek, oran yüksek, amper yüksek, aşırı soğuma normal ya da yüksek.

Tıkalı filtre ve kısıtlı genleşme elemanı

Tıkanıklık noktası ikinci bir genleşme valfi gibi davranır: filtrenin çıkışında ani sıcaklık düşüşü, terleme, hatta buz. Emiş çok düşük, kızgınlık çok yüksek, kompresör gazsız kalıp ısınır, amper düşük, basma düşük. Filtre tıkalıysa önündeki camda kabarcık.

Verimsiz kompresör

Emiş ya da basma valfi kaçırınca gaz iyi pompalanmaz: emiş yüksek, basma düşük; bu ikisinin birlikte görüldüğü tek mekanik arıza budur. Kapasite düşer, kızgınlık yüksek, amper düşük.

Yoğuşmayan gazlar ve nem

Vakumsuz şarj ya da kaçakla giren hava kondenserde yoğuşmaz; basma basıncı ve sıcaklığı aşırı yükselir, ibre titrer. Nem genleşme valfinin dar deliğinde donar, emiş vakuma iner, soğutma durur; sıcak ıslak bez tutunca buz erir, sistem çalışır, sonra yeniden donar.

Sahada neden önemli?

Gıda güvenliği: soğuk zincir kırılmaz, kayıp olmaz.

Tasarruf: kirli ya da arızalı sistem çok elektrik yakar.

Ekipman ömrü: küçük sorun büyümeden çözülür, kompresör yanmaz.

Ek malzeme

Bu bölümün ek malzemesi: ders notlarından üretilen özet, sohbet ve test.

Mini test

1) Emiş ve basma düşük, camda kabarcık? — Düşük şarj. 2) Emiş yüksek, basma düşük? — Verimsiz kompresör. 3) Dış hava 95 °F, yoğuşma? — 125 °F. 4) Sıcak bezle ısıtınca çalışan tıkalı valf? — Sistemde nem. 5) Filtrenin çıkışı terliyorsa? — Filtre kısmen tıkalı.

Ders 5 burada bitiyor. Bir sonraki ders: İklimlendirme, ısıtma; gazlı, elektrikli ve sıvı yakıtlı ısıtma.

Ders notu: Bu bölüm, HVACR Dersleri dizisinin 5. dersinin 9. bölümüdür. İçerik temel HVAC/R ders notlarından derlenmiştir; sayılar oradaki gibi bırakılmış, saha yorumları bana aittir.