Karşılıksız çıkan çekler: Yaranın öğrettiği

Ağustos 1974. Alarko sağlam bir şirkettir; senetleri bankadadır, karşılığında alınan kredi hesapta durmaktadır. Bir cuma öğleni yaklaşık yirmi beş çek hazırlanıp alacaklılara dağıtılır. Aynı öğleden sonra hem bankanın şube müdürü hem de Alarko'nun muhasebe müdürü tatile çıkar.

Çekler bankaya geldiğinde memur, paranın başka bir hesapta beklediğini fark etmez ve hepsine karşılıksız damgası basar. Pazartesi sabahı telefonlar susmaz, haber piyasada hızla yayılır ve birkaç gün içinde şirket kara listeye düşer. Alarko aynı gün çek sahiplerine nakit ya da yeni senet verir; ama itibar yarası bir kez açılmıştır.

Bir başka banka durumu fırsat bilip bütün kredinin ertesi güne kadar kapatılmasını ister. Alaton öfkeyle çok ağır konuşur. Ortağı Üzeyir Garih, zaten başları beladayken işi büyüttüğü için onu eleştirir; Alaton da onun haklı olduğunu kabul eder. Kriz iki yıl sürer. O iki yıl boyunca şirketin bütün çeklerini Alaton kendisi imzalar.

Yıllar sonra Alaton bu krizin iyi ki yaşandığını söyler. Alarko o günden sonra nakdi yüksek, borcu düşük, gereksiz riskten uzak duran bir şirkete dönüşür. Yara onları öldürmemiş, güçlendirmiştir.

Beni en çok düşündüren şey, felaketin büyük bir hatadan değil iki küçük boşluktan gelmesi oldu: iki kritik kişi aynı anda yoktu ve kimse diğer hesaba bakmadı. Sahada da böyledir. Cuma akşamı devreye alınıp pazartesiye kadar kimsenin bakmadığı bir sistem, kritik kişinin yokluğunda karar verebilecek birinin olmaması… Küçük hata, kontrol eden biri yoksa büyür.

Küçük bir soğutma firması için de bir müşterinin ödemeyi geciktirmesi ya da yaz ortasında gelen arıza dalgası aynı sarsıntıyı yaratabilir. Büyüklük iyi günde kazanmakta değil, kötü günde ayakta kalmaktadır. Bir de öfke meselesi var: haklıyken bile ağır konuşmak işi büyütür. Ahmet Tevfik Ceritoğlu'nun havlu fıkrası bu yüzden aklımdan hiç çıkmıyor. Kaynak: Mehmet Gündem, Lüzumsuz Adam – İshak Alaton (Alfa Yayınları).