Müjgân bir kadın değil: Mahur'un kirpikleri
Attilâ İlhan, 15 Haziran 1925'te İzmir Menemen'de doğdu; 10 Ekim 2005'te İstanbul'daki evinde geçirdiği kalp krizi sonucu 80 yaşında hayatını kaybetti. Bugün ölümünün 21. yıl dönümü. Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının en üretken ve özgün şairlerinden biriydi.
En çok bilinen dizelerinden biri, Ahmet Kaya'nın bestesiyle kitlelere ulaşan Mahur şiirindedir: “O mahur beste çalar, Müjgân'la ben ağlaşırız.” Şiir ilk bakışta bir kadına duyulan aşkı ve ayrılık acısını anlatıyor gibi görünür; arkasında ise tarihî bir trajedi ve bir söz sanatı vardır.
Müjgân bir kadın değil, kirpiktir
Farsça kökenli müjgân kelimesi “kirpikler” anlamına gelir. Attilâ İlhan burada tevriye sanatını kullanır: bir kelimeyi hem yakın hem uzak anlamını düşündürecek biçimde söylemek. Yakın anlamda akla Müjgân adlı bir sevgili gelir. Kastedilen uzak anlam ise şairin ağlarken gözyaşlarının süzüldüğü kendi kirpikleridir. Şair, derin bir yalnızlık ve keder içinde kirpikleriyle baş başa kalır, acısını onlarla paylaşır.
Şiirin yazıldığı sabah
Anlatılana göre şiir romantik bir ayrılık için değil, Türkiye'nin siyasi tarihinin en karanlık günlerinden biri için yazıldı. 6 Mayıs 1972 sabahı radyo, Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ın idam edildiğini duyurdu. Haberi alan Attilâ İlhan derin bir yasa boğuldu.
İzmir'de Karşıyaka'dan vapurla karşıya geçerken, simsiyah bir gökyüzü ve çalkantılı bir denizin ortasında şiirin ilk dizeleri geldi. Dizelerde geçen “genç fidanlar” ve “güneşten ışık yontan sert adamlar”, idam edilen bu üç genci anlatır; onlar sonradan “Üç Fidan” diye anıldı.
Mahur, o hüzünlü mahur bestenin eşliğinde, şairin ülkenin gencecik çocuklarının ardından kirpikleriyle, yani müjgânıyla baş başa döktüğü gözyaşlarının ve tuttuğu yasın şiiridir.
“O mahur beste çalar, Müjgân'la ben ağlaşırız.” — Attilâ İlhan, Mahur
Kaynak: Attilâ İlhan, Mahur. Şiirin yazılış hikâyesi, şiir üzerine yaygın olarak aktarılan anlatılardan derlenmiştir.
