Kül suyu, tokaç ve bilek gücü: Erbaa'nın beyaz Pazartesileri

Ayşe Bostancı Akçay, Yalıkavak'ta denize karşı kahve içerken aklı Erbaa'nın Pazartesi sabahlarına gitmiş ve Geçmişten Geleceğe Erbaa grubuna “Kül kokulu Pazartesiler” yazısını bırakmış.

Yazar çocukluğunda Pazartesi ve Perşembe günlerini sevmezmiş; çünkü çamaşır günüymüş. Bütün mahalle aynı gün yıkamazmış ama çoğu evin günü ya Pazartesi ya Perşembe'ymiş, sanki sözleşmiş gibi. Daha gün ağarmadan dışı kara kazan avluya kurulur, altına çıra sürülür, ilk alevle gün başlarmış.

Yazıda kül suyu ayrıca anlatılıyor. Sobadan biriktirilen kül elenir, üzerine kaynar su dökülür, dinlendirilirmiş. Berrak çıkarsa kadın övülür, bulanık çıkarsa gün boyu konuşulurmuş.

Sonra bakır leğenler: “Bir ağız… Sonra bir ağız daha…” Erbaa'da bir ağız yıkamak yalnız yıkamak değil; çitilemek, ovmak, sabretmek demekmiş. Beyazlar ayrı kaynatılır, tekrar leğene alınır, tekrar yıkanırmış. Leğenden çıkan her parça taşın üstünde tahta tokaçla dövülürmüş. O tok ses, yazarın deyişiyle, Erbaa sabahının en tanıdık ezgilerinden biriymiş.

Sokaktan geçenler “Bu çamaşırlar nasıl böyle beyaz oluyor?” diye sorarmış. Cevabı yazar çocukken de bilirmiş: ne su, ne kül, ne sabun; annesinin bilek gücü. Çünkü o yıllarda çamaşırın beyazlığı temizlikten önce itibar meselesiymiş.

Merdaneli makine eve gelince de düzen bozulmamış: makineden çıkan çamaşır yine leğene girmiş, yine kaynatılmış.

Akşam ezanıyla ipler boşalır, ütüden yükselen hafif yanık kumaş kokusu günü mühürlermiş. Yazının son cümlesi: Erbaa'da temizlik yalnız kirden arınmak değil, sabırdan geçmekti.

Sizin evde çamaşır günü hangi gündü? Kül suyu yapılan bir avlu hatırlıyor musunuz? Yazının tamamı ve fotoğraflar Geçmişten Geleceğe Erbaa grubunda.

Kaynak ve teşekkür: Bu yazı, Ayşe Bostancı Akçay'ın Geçmişten Geleceğe Erbaa grubundaki paylaşımının yorum katılmadan özetlenmiş hâlidir; anlatılanlar ve alıntılar kendisine aittir. Çizgi roman kareleri yapay zekâ desteğiyle, eeu.com.tr risograf stilinde üretildi.