Ders 10 · Bölüm 3: Soğuk su sistemlerinde işletme ve bakım — çalıştırma sırası, yağ, vanalar, arıza ipuçları

Bir chiller'ı çalıştırmak bir orkestrayı yönetmeye benzer: her çalgı sırası gelince girer, biri erken başlarsa uyum bozulur. Bu bölüm büyük soğuk su sistemlerini doğru sırayla çalıştırmayı, bakımlarını ve arıza ipuçlarını anlatıyor. Sayılar ders notlarındaki gibi.

Çalıştırma sırası ve akışı kanıtlamak

İlk iş daima soğuk su akışını kurmaktır; su soğutmalı sistemde ardından kondenser suyu gelir. Sıra genelde şöyledir: soğuk su pompası, onun yardımcı kontağıyla kondenser pompası, sonra kule fanı ve chiller'ın saha kumanda devresi. Chiller çalışmıyorsa önce bu saha devresine bakılır: akış anahtarları, pompa kilitlemeleri, dış termostat. Soğuk su akış anahtarı asla köprülenmez, yoksa borular donabilir. Akış, eşanjördeki basınç düşümüyle ve tek manometreyle doğrulanır. Gerçek basınçlar 35 ve 20 psig ise fark 15 psig'dir; biri 5 psig şaşan iki ayrı manometre bu farkı 20 ya da 10 gösterebilir. Örnek tabloda 1,73 psig (4 ft) düşüm 20 gpm, 4,33 psig (10 ft) yaklaşık 35 gpm demektir.

Scroll, pistonlu ve vidalı chiller

Bu kompresörler yağlarını kendileri dağıtır, ayrı yağ pompası beklemez. Pistonlu ve vidalı olanlar yüksüz kalkar, yağ basıncı oluşunca yüklenir; scroll ise yüklü kalkar. Kalkıştan önce karter ısıtıcısı genelde 24 saat açık olmalıdır, yoksa yağa karışan soğutucu yatakları sessizce bozar; bu yüzden ısıtıcı kışın bile kapatılmaz. Pistonluda yağ, gözetleme camında 1/4 ile 1/2 arasında görünmelidir. Soğuma başlarken yağ köpürebilir ama genelde 15 dakikada düzelir. 30 dakika çalıştıktan sonra karter hâlâ soğuksa sıvı dönüşünden şüphelenilir. 25 tonun üstündeki makinelerde sabit manometreler bulunur; vanaları yalnız okurken açılır.

Santrifüj chiller'ı uyandırmak

Santrifüjün ayrı bir yağ haznesi vardır, bu yüzden ilk dakikalar başında beklenir. Hazne sıcaklığı üreticiye göre 135–165 °F (57–74 °C) olmalıdır; yağ seviyesi camın üstündeyse içinde sıvı soğutucu vardır. Yağ pompası önce elle çalıştırılıp basınç görülür, sonra otomatiğe alınır. Kompresör, ön dönme kanatları kapalıyken yüksüz kalkar ve hızına ulaşınca kanatlar açılır. Normal emiş basıncı, 45 °F çıkış suyuna göre manometreye işaretlenir. Yağ köpürürse yük azaltılır; yoksa makine düşük yağ basıncından durur ve tekrar kalkış zamanlayıcısı 30 dakika bekletebilir. Ampermetre yüzde 40, 60, 80 ve 100 yük için işaretlenir.

Büyük sistem vanaları

Diyafram vanalar yaklaşık 7/8 inçe kadar küçük hatlarda kullanılır; küresel vanalar yaklaşık 2 7/8 inçe kadar çıkar ve çeyrek turla açılıp kapanır. Kompresör servis vanalarının ön ve arka oturması vardır: arka oturma normal çalışma konumudur, ön oturmada kompresör ayrılır ve yalnız içindeki gaz toplanarak değiştirilebilir. Paslı vana mili çevrilmeden önce 400 kum zımparayla temizlenir, çünkü salmastra kaçağa karşı ikinci savunma hattıdır. Su hatlarındaki sürgülü vana sonuna kadar açılıp bir tur geri kapatılır ki konumu unutulmasın.

Yıllık bakım

Güç kablolarında ısınma izi, klemens bloğunda renk değişimi, kontaktörlerde fazla oyuk aranır; kaynayan kontak motoru tek faza düşürüp yakabilir. Motor sargısı megohmmetreyle (50–500 V DC) ölçülür; genelde 100 megohmdan az olmamalı ve değerler yıllarca kaydedilmelidir. Kompresör yağı her yıl laboratuvara gönderilir; yatak metali ya da su artışı erken uyarıdır. Hava soğutmalı serpantin deterjanla ıslatılıp hava yönünün tersine yıkanır. Su soğutmalı kondenserin kapakları her yıl açılır; boru, el feneriyle bakınca mat bakır görünene kadar temiz sayılmaz. Borular kurumadan naylon fırçayla temizlenir, girdap akımı (eddy current) sondasıyla çatlak ve aşınma aranır.

Absorpsiyon ve alçak basınçlı makineler

Absorpsiyonlu makine çok soğuk kule suyuyla çalıştırılırsa lityum bromür kristalleşir. Tahliye pompasının çıkışı bir bardak suya daldırılır; kabarcık çıkıyorsa makinede yoğuşmayan gaz vardır. Soğutmaya başlayınca buz çatırtısına benzer bir ses gelir. Makine dairesi donmamalıdır, çünkü içindeki su boşaltılamaz. R-123'lü alçak basınçlı makine 83 °F'ın (28,3 °C) altında vakumdadır; kaçak ararken basınç verilir ama 15 psig'lik rüptür diski yüzünden 10 psig geçilmez. Gaz geri doldurulurken basınç, 20,3 inç Hg'lik donma basıncının üstünde tutulur ki borular donup çatlamasın. 50 lb'den fazla gaz içeren sistemde yıllık kaçak yüzde 15'i aşarsa 30 gün içinde onarılmalıdır.

Sahada neden önemli?

İşletme kaydı: Günlük kayıt, kireçlenen boruları yaklaşım farkının yavaşça açılmasından yakalar; arıza büyümeden önlem alınır.

Soğutucu güvenliği: Kaçan gaz havadan ağırdır, renksiz ve neredeyse kokusuzdur, oksijeni iter. Alarm çalınca oda boşaltılır, yalnız solunum cihazıyla girilir.

Kule başı: Su seviyesi günde birkaç kez kontrol edilir; tıkanmış bir kule süzgeci santrifüjü yüksek basınçla 'surge'e sokabilir.

Ek malzeme

Bu bölümün ek malzemesi: ders notlarından üretilen özet, sohbet ve test.

Mini test

1) Chiller'dan önce hangi pompa çalışır? — Soğuk su pompası. 2) Karter ısıtıcısı kalkıştan ne kadar önce açılmalı? — Genelde 24 saat. 3) Santrifüjde yağ haznesi kaç °F olmalı? — 135–165 °F. 4) Motor sargısında alt sınır genelde kaç megohm? — 100 megohm. 5) R-123'lü makineye kaç psig'den fazla basınç verilmez? — 10 psig; rüptür diski 15 psig'dir.

Bir sonraki bölüm: Ticari sistemler; çatı tipi paket cihazlar, ekonomizer, VAV ve VRF.

Ders notu: Bu bölüm, HVACR Dersleri dizisinin 10. dersinin 3. bölümüdür. İçerik temel HVAC/R ders notlarından derlenmiştir; sayılar oradaki gibi bırakılmış, saha yorumları bana aittir.