Ders 2 · Bölüm 7: Sistem şarjı — buhar, sıvı, tartı, kızgınlık ve aşırı soğuma

Şarj, sisteme tam gereken miktarda soğutucu gaz koymaktır. Az koyarsanız soğutmaz ve kompresör ısınır; çok koyarsanız sıvı kompresöre gider ve kırar. Bu bölüm gazın nasıl, ne kadar ve hangi yöntemle verildiğini anlatıyor. Sayılar ders notlarındaki gibi.

Şarj nedir, ne zaman gerekir

Yeni cihaz kurulunca, kaçak tamiri ve vakumdan sonra ya da zamanla gaz eksildiğinde şarj gerekir. Paket cihazlarda doğru miktar etikette yazar; yarım dolu sisteme etiket miktarını eklemek olmaz, önce kalan gaz geri kazanılır, vakum çekilir, sonra tam miktar konur.

Buhar şarjı ve sıvı şarjı

Buhar şarjında gaz tüpten buhar halinde çıkar. Tüpteki sıvı buharı yerine koymak için kaynar ve tüp soğur, basıncı düşer. Çare: tüpü en fazla 90 °F ılık su banyosuna koymak; elinizin sıcaklığı kadar. Pürmüz asla.

Sıvı şarjı sistem boşken ya da vakumdayken hızlı doldurmak içindir; sıvı hattına ya da alıcı üzerindeki kral valften verilir. Çalışan sistemin emiş hattından sıvı veriliyorsa kompresöre ulaşmadan buharlaşmalı: manifoldun alçak basınç hortumu, sistemin emiş basıncından en fazla 10 psig yüksek tutularak sıvı kısılır. Kompresör sıvıyı sıkıştıramaz; sıvı darbesi onu kırar.

Tartı ve dereceli silindir

Elektronik tartı en yaygın yöntemdir: dolu tüp tartıya konur, gösterge sıfırlanır, gaz aktıkça eklenen miktar yukarı sayılır. Bazı tartılar istenen miktara gelince akışı kendiliğinden keser.

Dereceli şarj silindiri ev buzdolabı ve pencere kliması gibi birkaç ons ile 2 lb arası gaz alan cihazlarda kullanılır. Sıvının hacmi sıcaklıkla değiştiği için silindirin döner skalası tüpteki basınca göre ayarlanır; hedef seviye kayar halkayla işaretlenir. Örnek: 4 lb 4 oz (68 oz) sıvıdan 28 oz verilecekse halka 40 oz, yani 2 lb 8 oz çizgisine konur.

Sabit orifisli sistemde kızgınlık yöntemi

Kılcal boru ya da sabit orifisli sistemde üreticinin şarj eğrisi kullanılır. İç ortam ve dış ortam hava sıcaklığı ölçülür; emiş basıncı basınç-sıcaklık tablosundan doyma sıcaklığına çevrilir; emiş hattı sıcaklığı ölçülür. Sistem kızgınlığı eşittir emiş hattı sıcaklığı eksi doyma sıcaklığı.

Bulunan değer eğrideki hedefle karşılaştırılır; aralık artı eksi 5 °F. Kızgınlık hedeften 5 °F'den fazla yüksekse gaz eklenir, 5 °F'den fazla düşükse gaz geri kazanılır.

TXV'li sistemde aşırı soğuma yöntemi

Termostatik genleşme vanası kızgınlığı kendi sabit tuttuğu için şarj aşırı soğumayla kontrol edilir. Sistem en az 15 dakika çalıştırılır; yüksek basınç ölçülüp doyma (yoğuşma) sıcaklığına çevrilir; sıvı hattı sıcaklığı ölçülür. Aşırı soğuma eşittir yoğuşma sıcaklığı eksi sıvı hattı sıcaklığı. Etiketteki hedefle fark 3–4 °F içinde kalmalı. Ders notlarındaki örnek: 390 psig R-410A eşittir 115 °F; etiket 15 °F istiyor; hedef sıvı hattı 100 °F; ölçülen 110 °F ise gaz eklenir.

Karışım gazlar: kabarcık ve çiy noktası

400 serisi karışımlar tüpten mutlaka sıvı çıkar; buhar çekilirse fraksiyonlaşır. Bu gazların glide'ı vardır: aynı basınçta sıvı ve buhar farklı sıcaklıktadır. Kabarcık noktası doymuş sıvının ilk kaynadığı sıcaklıktır, aşırı soğuma hesabında kullanılır. Çiy noktası doymuş buharın ilk yoğuştuğu sıcaklıktır, kızgınlık hesabında kullanılır.

15 dakika kuralı

Gaz ekleyince ya da çekince sistemin dengeye gelmesi için en az 15 dakika beklenir, sonra ölçüm alınır. Küçük adımlarla ekleyin; gaz eklemek, fazlasını çekmekten çok daha kolaydır. Emişten sıvı verirken pensampermetreyi kompresör kablosunda tutun; akım etiket değerini aşarsa durun.

Sahada neden önemli?

Verim: tam şarj, tasarlanan soğutmayı en az elektrikle verir.

Kompresör: eksik şarj ısıtır, fazla ya da yanlış sıvı şarjı kırar.

Doğa ve cüzdan: karışımın oranı bozulmaz, pahalı arıza ve gereksiz tüketim önlenir.

Ek malzeme: sohbet, test

Buhar ve sıvı şarj, kızgınlık ve aşırı soğuma yöntemleri tek sayfada: aşağıdaki infografik bölümün özeti.

Mini test

1) Tüp için su banyosu en fazla kaç °F? — 90 °F. 2) Karışım gazlar tüpten neden sıvı çıkar? — Fraksiyonlaşmayı önlemek için. 3) Kızgınlık yönteminde tolerans? — Artı eksi 5 °F. 4) TXV'li sistemde yöntem? — Aşırı soğuma. 5) Ölçüm öncesi bekleme? — En az 15 dakika.

Bir sonraki bölüm: Aletlerin kalibrasyonu; buzlu su, kaynar su ve Ohm yasasıyla alet kontrolü.

Ders notu: Bu bölüm, HVACR Dersleri dizisinin 2. dersinin 7. bölümüdür. İçerik temel HVAC/R ders notlarından derlenmiştir; sayılar oradaki gibi bırakılmış, saha yorumları bana aittir.