Ders 3 · Bölüm 4: Temel kontrollerde arıza tespiti — voltmetreyle seksek

Cihaz çalışmıyor. Parça değiştirmeye başlamak yerine bir dedektif gibi iz süreceğiz. Bu bölüm arıza tespitinin temel yöntemini anlatıyor. Sayılar ders notlarındaki gibi.

Önce güç var mı, sonra kontrol devresi var mı

Devrede iki tür parça vardır: güç tüketen yükler (ampul, ısıtıcı, motor) ve güç ileten anahtarlar (şalter, sigorta, termostat, basınç kontrolü). Anahtar elektriği harcamaz, yalnızca geçirir ya da keser.

İlk soru: ana güç geliyor mu? 115 ya da 230 voltluk hatta gerilim var mı bakılır. Varsa ama cihaz çalışmıyorsa 24 voltluk kontrol devresine geçilir. Kontrol devresi komut vermezse ana sistem asla kalkmaz.

Voltmetreyle seksek yöntemi

Voltmetrenin bir ucu nötre sabitlenir. Öbür uç elektriğin girdiği ilk noktadan başlayıp sırayla şaltere, sigortaya, termostata ve en sonunda yükün girişine atlar; adı bu yüzden seksek. Elektriğin ulaştığı her noktada 115 volt okunur; açık kalan bir anahtara ya da bozuk parçaya gelince 0 volt. Devreyi sökmeden elektriğin tam hangi parçanın önünde kaldığı bulunur.

Ohmmetreyle kontrol: yalnız elektrik kesilmişken

Ohmmetre direnç ölçer ve altın kuralı var: ana elektrik mutlaka kesilir, yoksa alet yanar. Adımlar: elektriği kapat; parçanın en az bir kablosunu sök (yoksa akım paralel yollardan dolanır, yanlış değer okunur); uçları iki terminale değdir. Sıfıra yakın değer geçiş var demek; sonsuz ya da OL kopuk sargı ya da açık kontak demek.

Termostat, basınç anahtarı ve röle arızaları

Termostat kontakları takılı kalabilir, oksitlenebilir. Test için alt tabandaki R ucundan G (fan), Y (soğutma) ya da W (ısıtma) ucuna köprü kablosu çekilir; cihaz çalışıyorsa termostat suçludur.

Basınç anahtarının yayı bozulur ya da kontağı takılı kalırsa sistem ya hiç çalışmaz ya da tehlikede durmaz. Rölede 24 voltluk bobin 230 voltluk kontakları kapatır; bobin koparsa 24 volt gelse de kontak kapanmaz, bobin kısa devre yaparsa trafoyu yakar; kontaklar zamanla yanar ve aşınır.

Sigorta, trafo ve kablo arızaları

Yanmış sigorta elektriği geçirmez. Trafonun sargısı yanarsa kontrol devresinde hiç gerilim olmaz. Trafonun gücü VA ile ölçülür: 40 VA'lık trafo 24 voltta en fazla 40 bölü 24 eşittir 1,66 amper taşır; aşılırsa ısınır ve yanar.

Kablolarda gevşeme, kopma ve sıyrılan yalıtım kısa devre yapar: gevşek bağlantı elektriği geçirmez, kısa devre sigortayı attırır, trafoyu yakar. Boşta kalan kablo uçları mutlaka kapakla kapatılır.

Elektrikle çalışırken kurallar

Gerilim ölçümü dışında her işte ana elektriği kapatın. Panoyu kilitleyip etiketleyin, anahtar sizde kalsın. Direnç ölçerken güç kesik, kablo sökük. Probları yalnız ölçülecek noktaya değdirin. Tüm bağlantılar sıkı, boş uçlar kapaklı. Islak zeminde çalışmayın, kauçuk tabanlı ayakkabı giyin, emniyet cihazlarını asla köprülemeyin.

Sahada neden önemli?

Doğru ve hızlı teşhis: ezbere parça değiştirmek yerine ölçerek ilerlemek zaman ve para kurtarır.

Pahalı parça koruma: sigorta, trafo ve emniyet mantığını bilen teknisyen kompresörü ve motoru yakmaz.

Can güvenliği: yüksek gerilim affetmez; kurallar teknisyeni çarpılmadan ve yangından korur.

Ek malzeme: sohbet, test

Seksek yöntemi, ohmmetre kuralları ve köprü testi tek sayfada: aşağıdaki infografik bölümün özeti.

Mini test

1) Yük ile anahtar farkı? — Yük elektriği harcar, anahtar yalnız geçirir ya da keser. 2) Ohmmetrede ilk kural? — Elektriği kes, kabloyu sök. 3) 40 VA, 24 volt: en fazla kaç amper? — 1,66. 4) Seksek yönteminde termostat çıkışında 0 volt? — Arıza termostatta. 5) Ekranda OL? — Sargı kopuk.

Bir sonraki bölüm: İleri otomatik kontroller; pnömatik, DDC ve bina otomasyonu.

Ders notu: Bu bölüm, HVACR Dersleri dizisinin 3. dersinin 4. bölümüdür. İçerik temel HVAC/R ders notlarından derlenmiştir; sayılar oradaki gibi bırakılmış, saha yorumları bana aittir.