Ders 9 · Bölüm 1: Buzdolabı ve dondurucular — evaporatör, buz çözme, kondenser, kılcal boru, servis

Mutfaktaki buzdolabı evde hiç dinlenmeyen cihazdır; yirmi yıl boyunca gece gündüz ısıyı içeriden alıp odaya taşır. Ders 9 ev tipi cihazları anlatıyor; bu ilk bölüm buzdolabı ve dondurucuların içine bakıyor. Sayılar ders notlarındaki gibi.

Kutu ve sıcaklıklar

Soğutma, ısıyı istenmeyen yerden önemsiz olduğu yere taşımaktır. Isı duvarlardan, açılan kapıdan ve içeri konan sıcak yemekten kutuya sızar. Oda 70–75 °F (21–24 °C) iken taze gıda bölmesi 35–40 °F (2–4 °C), dondurucu yaklaşık 0 °F (−18 °C) tutulur. Cihaz 65 ile 95 °F (18–35 °C) arasındaki bir odada çalışmak için yapılmıştır; dışarıya ya da açık sundurmaya konursa iyi çalışmaz. Kapıdaki mıknatıslı conta kutuyu kavanoz kapağı gibi kapatır; eskiyen conta nemli havayı içeri alır, karlanma ve çalışma süresi artar. Kapı kenarlarındaki küçük ısıtıcılar dış yüzeyi çiy noktasının üstünde tutar ve dolabın terlemesini önler. Dik dondurucu her açılışta soğuk havayı yere döker; sandık tipte soğuk hava ağır olduğu için içeride kalır.

Evaporatör: −12 °F ve 1,1 psig

Tek kompresör iki bölmeyi soğutur, bu yüzden en soğuk bölmeye göre çalışır. Hava 0 °F iken R-134a evaporatörde yaklaşık −12 °F'ta (−24 °C) kaynar; bu 1,1 psig demektir. Daha soğuk kaynama alçak tarafı vakuma düşürür; o zaman küçücük bir delik bile içeri hava ve nem çeker. Evaporatör ya fansızdır (doğal çekişli raf ya da plaka) ya da fanlıdır; fan havayı hızlandırdığı için serpantin küçülür ve gıdaya yer kalır. Serpantin hep 32 °F'ın (0 °C) altında olduğundan üstündeki nem donar. Biriken kar battaniye gibi ısıyı yalıtır, bu yüzden düzenli temizlenmelidir.

Buz çözme ve suyun yolculuğu

Elle buz çözmede cihaz kapatılır, kapı açık bırakılır ve oda ısısı karı eritir; buzu bıçakla kazımak evaporatörü deler. Otomatik sistemde zamanlayıcı yalnız kompresör çalışırken ilerler; örneğin her 8 saatlik çalışmadan sonra kompresör ve fan durur, serpantine yakın elektrikli ısıtıcı devreye girer. Bimetal sonlandırma anahtarı buz bitince ısıtıcıyı keser, böylece kutuya gereksiz ısı girmez. Her buz çözmede yaklaşık bir pint (yarım litre) su erir. Bu su dolabın altındaki tavaya akar ve sıcak basma hattıyla ya da kondenser havasıyla buharlaştırılır. Tavada toz ve tüy birikir; ara sıra çıkarılıp temizlenmelidir.

Kompresör, kondenser ve kılcal boru

Kompresörler kaynaklı, hermetik ve küçüktür: 1/10 ile 1/3 hp arası. Bir dolap 20 yıl ve daha uzun çalışabilir. Kondenserler hep havayla soğur. Fansız baca tipi kondenser, soğutucuyu oda havasından 30–35 °F sıcakta yoğuşturur: oda 75 °F ise 105–110 °F. Fanlı kondenser yalnız 20 °F fark ister: 95 °F. Fark küçüldükçe kondenser daha verimlidir. Duvara sıkışmış bir dolapta 6,7 psig emiş (yaklaşık 1 °F kaynama) ve 191 psig basma (yaklaşık 127 °F yoğuşma) görülür; dolap durmadan çalışır, kompresör erken ölebilir. Alttaki fanlı kondenserde karton bölmeler yerinde olmalıdır; ambalaj sanılıp atılırsa basınç yükselir. Ayar elemanı sabit delikli kılcal borudur; emiş hattına sarılarak içindeki sıvıyı biraz daha soğutur.

Kumanda ve buz makinesi

Termostat, yani soğuk kontrolü, çoğu zaman 1'den 10'a numaralı bir düğmedir; numaralar gerçek sıcaklık değildir. Sıcaklık yükselince kontağı kapatıp kompresörü çalıştırır. Kalkışa akım rölesi ya da ısınınca direnci artan PTC eleman yardım eder; kalkış anında motor normal akımın 5–7 katını çeker. Buz makinesi daha çok zamanla çalışır: su valfi belli süre açılır, su donunca tavanın altındaki ısıtıcı küpleri gevşetir ve dönen bir tırmık onları kutuya iter. Günde 3–5 pound (1,4–2,3 kg) buz yapar; ilk kurulumda ilk buz bir gün sürebilir.

Servis: önce gözle, sonra gösterge

Bu dolapların şarjı birkaç ons kadardır ve çeyrek ons hassasiyet ister; her gösterge bağlantısı biraz gaz kaçırır, bu yüzden gösterge en son çaredir. Önce lamba sönüyor mu, conta sağlam mı, kondenser temiz mi diye bakılır. Cihaz kapatılıp 5 dakika beklenir; yeniden çalışınca emiş hattı kısa süre soğuyorsa şarj büyük ihtimalle doğrudur. Gösterge 15 dakika vakumda kalırsa gaz azdır ya da kılcal tıkalıdır. Örnek: emiş 9,7 inHg vakum (−30 °F), evaporatör çıkışı 10 °F ise kızgınlık 40 °F; basma 104,4 psig (90 °F), kondenser çıkışı 85 °F ise aşırı soğuma 5 °F. Sonuç: gaz eksik. Fazla şarjda tersi görülür: 3 °F kızgınlık, 40 °F aşırı soğuma.

Sahada neden önemli?

Yer seçimi: arkasına hava girmeyen ya da tüy dolu sıcak çamaşır odasında duran dolap durmadan çalışır; önce kondenser temizlenir.

Taşıma: kaldırılmış dondurucunun altına asla el sokulmaz; paspas tornavida ya da çubukla itilir, sırt düz tutulup bacakla kaldırılır.

Atma: eski dolap atılmadan önce kapısı sökülür; içine giren bir çocuk kapalı kalabilir.

Ek malzeme

Bu bölümün ek malzemesi: ders notlarından üretilen özet, sohbet ve test.

Mini test

1) Taze gıda bölmesi kaç °F tutulur? — 35–40 °F. 2) Hava 0 °F iken R-134a evaporatörde kaç °F'ta kaynar? — −12 °F (1,1 psig). 3) Fansız kondenser oda havasından ne kadar sıcakta yoğuşturur? — 30–35 °F. 4) Ev tipi buz makinesi günde ne kadar buz yapar? — 3–5 pound. 5) Gaz eksikliğinde kızgınlık ve aşırı soğuma nasıl olur? — Kızgınlık yüksek, aşırı soğuma düşük.

Bir sonraki bölüm: Oda klimaları; pencere ve duvar tipi cihazlar, ısı pompası, kurulum ve şarj.

Ders notu: Bu bölüm, HVACR Dersleri dizisinin 9. dersinin 1. bölümüdür. İçerik temel HVAC/R ders notlarından derlenmiştir; sayılar oradaki gibi bırakılmış, saha yorumları bana aittir.