Ders 9 · Bölüm 2: Oda klimaları — pencere ve duvar tipi, ısı pompası, kurulum, kumanda, şarj

Bir odayı serinletmenin en kısa yolu, bütün klima sistemini tek kutuya sığdırmaktır: evaporatör, kompresör, kondenser ve kılcal boru aynı gövdede yaşar. Pencere ya da duvar tipi oda klimaları işte bu kutulardır. Sayılar ders notlarındaki gibi.

Çeşitler ve kapasite

Oda klimaları pencereye ya da duvardaki bir deliğe takılır; kapasiteleri yaklaşık 4000 Btu/h (1/3 ton) ile 24.000 Btu/h (2 ton) arasıdır. Çoğunda iki ucu milli tek fan motoru vardır: bir ucunda iç fan, öbür ucunda dış fan döner. Bu yüzden fan yavaşlayınca iki taraf birden yavaşlar; düşük soğutma hem kapasiteyi hem gürültüyü azaltır. Bazı kasalar şasiye sabittir ve servis için bütün cihaz sökülür; bazılarında şasi çekmece gibi kasadan kayarak çıkar. Bir kısmı yalnız soğutur, bir kısmında elektrikli ısıtıcı teller vardır, bir kısmı da ısı pompası gibi çalışır.

Evaporatör: 35 °F, donmanın kıyısında

Yeni cihazlarda R-410A, eskilerde R-22 bulunur. Merkezi klimada evaporatör yaklaşık 40 °F'ta kaynarken oda klimasında 35 °F'ta (2 °C) kaynar; yani donma noktasına çok yakındır ve buzlanmaya karşı daha çok dikkat ister. Örnek: 75 °F ve yüzde 50 nemli dönüş havasında R-410A 34 °F'ta, 105 psig'de kaynar; çıkışta 44 °F, kızgınlık 10 °F. Serpantin havadaki nemi yoğuşturur; su tavaya, oradan kondenser tarafına akar. Kondenser fanının kenarındaki sapan halkası suyu sıcak serpantine sıçratır, basma hattının ısısı da yardım eder; su buharlaşır ve cihaz damlatmaz.

Isı pompalı oda klimaları

Dört yollu vana, sıcak gazın yönünü değiştiren bir trafik polisi gibidir. Soğutmada sıcak gaz dış serpantine gider; ısıtmada iç serpantine yönlenir ve iç serpantin kondenser olur. Çek valfler gazın doğru ayar elemanından geçmesini sağlar. Isı pompasının kompresörü sıradan klimanınkinden farklıdır; soğuk havada da yeterince gaz pompalayabilmelidir. Kışın dış serpantin donma altında çalışıp karlanır, buz çözme gerekir. Soğuk havada kapasite düştüğü için çoğu zaman elektrikli ek ısıtıcı bulunur; bu ısıtıcı buz çözme sırasında soğuk hava üflenmesini de önler.

Kurulum: priz, eğim, hava yolu

Cihaz 115 ya da 208/230 V olabilir ve kendi devresinde olmalıdır; uzatma kablosu önerilmez. 5000 Btu/h'lik bir cihaz 115 V'ta yaklaşık 7 A çeker. Zaten 10 A taşıyan 15 A'lik bir devreye 6 A'lik bir klima eklenirse devre aşırı yüklenir; kompresör kalkarken televizyon görüntüsü kayabilir. Büyük cihazlar destek kitiyle taşınır ve yoğuşma suyu arkadan aksın diye hafifçe arkaya eğik durur. Perde önünü kapatırsa serin hava hemen dönüş ızgarasına döner; termostat erken kapanır ya da termostatsız küçük cihazda evaporatör buz tutar. Soğuk hava aşağı düştüğü için üfleme yukarı yönlendirilir. Kondenserin sıcak havası da kaçabilmelidir; kondenseri yan odaya bakan cihaz yüksek basınçla çalışır.

Kumandalar

Ana kumanda seçici anahtardır; fan hızını, yüksek ve düşük soğutmayı, egzoz ve taze havayı seçer. Termostatın algılayıcısı dönüş havasının içindedir. Enerji tasarruf anahtarı açıkken fan kompresörle birlikte durup kalkar; kapalıyken fan sürekli döner. 115 V'luk cihazda bir faz, bir nötr ve yeşil topraklama teli; 208/230 V'luk cihazda iki faz ve toprak bulunur. Termostat uçlarında gerilim okunuyorsa kontak açıktır, yani termostat kompresöre güç geçirmiyordur.

Bakım, şarj kontrolü ve ayar

Temel bakım filtre ve serpantin temizliğidir; kirli filtre emişi düşürür ve 35 °F'ta çalışan serpantin biraz daha soğuyunca buz tutar. Şarj kritiktir; gösterge kanıt olmadan bağlanmaz. Önce cihaz yüksek soğutmada 5 dakika çalıştırılır: emiş hattındaki terleme kompresöre yaklaşmalı, evaporatör alttan üste soğuk olmalıdır. Gerekirse kondenserin bir kısmı kapatılıp basınç yükseltilir; çıkan hava yaklaşık 110 °F (43 °C) olabilir. Şarj ayarında kondenser havası, basma 420 psig'de (120 °F, 49 °C) kalacak kadar kısılır ve ter hattı kompresöre ulaşana dek buhar halinde gaz eklenir. 15 dakika sonra emiş yaklaşık 118 psig olmalı, kompresör tam yük akımına yakın çekmelidir. Boşalan cihaz 500 mikron vakuma çekilip terazide tartılarak doldurulur; örnek bir cihazın şarjı 18,5 ons'tur.

Sahada neden önemli?

Kullanım alışkanlığı: gündüz kapatılıp akşam 80 °F'lık evde açılan cihaz gece donabilir; gündüz düşük soğutmada bırakmak sorunu çözer.

Topraklama: fişin bir faz ucu ile toprak ucu arasında 0 ohm okunuyorsa cihazın içinde gövdeye kaçak vardır; sigortayı yeniden açmadan önce bu ölçülür.

Priz: ısınıp rengi dönen fiş ya da biçimi bozulan priz değiştirilir; yalnız fişi yenilemek sorunu geri getirir.

Ek malzeme

Bu bölümün ek malzemesi: ders notlarından üretilen özet, sohbet ve test.

Mini test

1) Oda klimalarının kapasite aralığı nedir? — Yaklaşık 4000–24.000 Btu/h (1/3–2 ton). 2) Oda klimasında evaporatör kaç °F'ta kaynar? — Yaklaşık 35 °F. 3) Isı pompalı cihazda gazın yönünü ne değiştirir? — Dört yollu vana. 4) Şarj ayarında R-410A basma basıncı kaç psig tutulur? — 420 psig (120 °F). 5) Termostat algılayıcısı nerede durur? — Dönüş havasında.

Ders 9 burada bitiyor. Bir sonraki ders: Ticari iklimlendirme; büyük binaların soğutma ve havalandırma sistemleri.

Ders notu: Bu bölüm, HVACR Dersleri dizisinin 9. dersinin 2. bölümüdür. İçerik temel HVAC/R ders notlarından derlenmiştir; sayılar oradaki gibi bırakılmış, saha yorumları bana aittir.