Herkes için başka bir şey: Mutluluk neden ölçü olamaz?

Bir akşamüstü iskelede durun. Simitle martıları besleyen yaşlı adam, uçurtma uçuran çocuk, bankta kitap okuyan genç, oltasından küçük bir balık çıkaran amca, bebeğiyle gülen anne. Herkes mutlu; hiçbiri aynı şeyle değil.

İoanna Kuçuradi bu gözlemi “İnsan ve Değerleri”nde tek cümleyle söyler: “Oysa herkes için başka bir şey demektir mutluluk.” (s. 125)

Göreli bir şeyi göreli bir şeyle anlatmak

Platon ve Aristoteles “iyi”yi belli bir hayat tarzına bağlar; Aristoteles bu hayatın iyi olmasını insanı mutlu etmesine dayandırır. Kuçuradi'nin itirazı yalındır: O hayattan mutlu olan filozoftur; bir başkası başka bir şeyden mutlu olur. “Mutluluk iyidir” demek, kendi ifadesiyle, göreli bir kavramı göreli bir kavramla anlatmaya çalışmaktır.

Mutluluğun yerine ne koyuyor?

Kuçuradi Kant'tan bir ölçü alır: insanın değerini, insan olmanın değerini korumak. Bir davranışı “beni ya da onu mutlu ediyor mu?” diye değil, “karşımdakini bir insan olarak koruyor mu?” diye tartmak.

Gündelik hayatta bu ayrım sık bulanıklaşır. Çocuğu mutlu olsun diye her istediğini veren ebeveyn; ekip huzurlu kalsın diye bir haksızlığa göz yuman yönetici; arkadaşı üzülmesin diye doğruyu söylemeyen dost. Niyet iyi, ölçü kaygan.

Bu mutluluğu küçümsemek değil. Mutluluk güzel bir sonuçtur; ama sağlam bir pusula değildir.

Kaynak: İoanna Kuçuradi, İnsan ve Değerleri. Alıntılar kitaptandır; örnekler ve yorum benim. İlgili bölüm: “Belli Başlı Birkaç Etik Görüşte İyi-Kötü Kavramları”.