Sabah altıda suya çıkan gençler: Kürek sporu Türkiye'de ve dünyada

Geçen hafta bir söyleşideydim. Konuşmacılardan biri yıllarca milli takımda kürek çekmiş, şimdi bir üniversitede kürek takımı yöneten bir hocaydı. Yanında da onun yetiştirdiği, sekiz dokuz yıldır kürek çeken genç bir sporcu vardı. Söyleşi bir kulübün ya da okulun reklamı değildi; soru şuydu: Spor, akademik bir yolun içindeki gençlerin hayatına ne katar?

Not aldıklarımı, sonra araştırdıklarımla birleştirip buraya yazıyorum. Bu yazıda hiçbir kişi, kulüp ya da okul adı geçmiyor; çünkü anlatılan şey bir kurumun değil, bir sporun hikâyesi.

Sabah altı

Hocanın ilk cümlesi şuydu: "Kürekte saat on biri kimse bilmez." Basketbolda, voleybolda antrenman öğleye, akşama kayabilir. Kürekte herkes sabah çok erken suya çıkar. Altıda alarm çalar, dokuzda sporcu sudan çıkmış, dersinin başında oturuyordur.

Genç sporcu da aynısını anlattı: Üniversitede derslerden önce altıda kalkıyor, kayıkhaneden koşa koşa okula yetişiyormuş. "Herkesten enerjik derse girerdim" dedi. Zamanı az olduğu için zamanını yönetmeyi öğrenmiş. Bunu ona kimse ders olarak anlatmamış; sabah altıdaki su öğretmiş.

Sahada çırak yetiştiren biri olarak bu cümleyi tanıdım. Disiplin bir afişe yazılınca öğrenilmiyor. Her gün aynı saatte tekrarlanan bir işle insanın içine yerleşiyor.

Dünyada kürek

Kürek küçük bir spor değil. Dünya kürek birliğinin 158 ülkede üye federasyonu var. 2028 olimpiyatlarında 15 madalya yarışı olacak; bunların 3'ü kıyı küreği sprinti, yani denizde, kumsaldan başlayan kısa yarışlar. Kıyı sprinti olimpiyata ilk kez giriyor.

Kürek, üniversite sporunun da en eski geleneklerinden biri. İngiltere'deki iki üniversite arasındaki ünlü yarış için ilk meydan okuma 1829'da yapılmış. ABD'de kadın üniversite küreğinde 151 takım ve 7.488 sporcu var. Söyleşide hoca, yurt dışında burslu kürek çekmek isteyen gençlerin önce kulüpte sporcu geçmişine, koç referansına ve iyi bir İngilizceye ihtiyaç duyduğunu anlattı.

Bir de ergometre var: karada, makinede kürek. Bu yıl yapılan sanal dünya salon şampiyonasında 72 ülkeden 2.300 kişi yarışmış. En genç sporcu 10, en yaşlısı 92 yaşındaymış; 80 yaşın üstünde 21 kişi varmış.

Türkiye'de kürek

Türkiye'de küreğin kökü 1924'e, deniz sporları içine uzanıyor; ayrı bir federasyon olarak 1957'den beri yönetiliyor. Olimpiyatlarda dört kez yarıştık: 1992, 2016, 2020 ve 2024'te. Madalya henüz yok; ama 2024'te ilk kez bir kadın kürekçimiz olimpiyatta yarıştı.

Asıl hareket denizde. Milli takım deniz küreği dünya şampiyonasına ilk kez 2023'te katıldı. 2025'te Antalya'da dünya kıyı sprint şampiyonasına ev sahipliği yaptık ve üç dünya dördüncülüğü aldık. Kıyı sprintinin 2028'de olimpiyata girmesi, uzun kıyı şeridi olan bir ülke için gerçek bir fırsat.

İstanbul'da 35'ten fazla kürek kulübü var, 10'u Haliç'te. Haliç Su Sporları Merkezi federasyona tahsis edildi; Edirne'de Meriç üzerinde yeni bir parkur yapılıyor. Avrupa üniversiteler kürek şampiyonası Haliç'te yapıldı, 73 üniversiteden 500'ü aşkın sporcu geldi. Hoca, Haliç'te kürek çekmenin dünyanın en güzel manzaralarından birinde antrenman yapmak olduğunu söyledi; haklıydı.

Gençler nasıl başlar?

Söyleşinin en çok aklımda kalan cümlesi: "Kürek her yaşta başlanabilen bir spor." Jimnastiğe yirmi yaşında başlanmaz; küreğe başlanır. Hocanın takımında hayatında hiç kürek çekmemiş, sadece yüzme bilen öğrenciler var; üçüncü, dördüncü yılda iyi kulüp sporcusu seviyesine geliyorlar. Kulüplerde genelde 12-14 yaşında başlanıyor, ama üyeler arasında 11 yaşındaki de var, 84 yaşındaki de. Masters kategorisi 27 yaşından başlıyor ve yaş ortalaması 89'u aşan ekiplere kadar uzanıyor.

Başlamak isteyen bir genç için yol kısa:

• Önce yüzme. Pek çok kulüp suya çıkmadan önce yüzme testi istiyor.

• Bir kulüp ya da üniversite takımı bul; çoğu yeni başlayanı önce karada, ergometrede çalıştırır.

• Sabah saatlerini baştan kabul et. Kürekte antrenman erken başlar, gün de erken açılır.

• Yurt dışı hayali varsa: kulüp geçmişi, koç referansı ve dil. Bunlar bir günde olmuyor.

Kazanmak şart değil

Hoca, ailelerin sık yaptığı bir hataya da değindi: Sekiz yaşındaki çocuğun profesyonel sporcu olup olmayacağını konuşmak. "Ya olmazsa?" sorusuna cevabı netti. Profesyonel olmasa bile kazandığı çok şey var: alışkanlık, aidiyet, ekran yerine takım. Genç sporcu da başarısızlıkla ilk kez kürekte tanıştığını, tekrar denemeyi orada öğrendiğini anlattı.

Burada bir dürüstlük notu düşeyim: Bilimsel çalışmalar fiziksel hareketin bilişsel işlevlerle olumlu ilişkili olduğunu söylüyor; ama "notları kesin yükseltir" diyecek kadar güçlü kanıt yok. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre ise 11-17 yaş gençlerin yüzde 81'i yeterince hareket etmiyor. Yani mesele not değil; mesele gencin günün bir saatinde ekrandan kalkıp bir ekibin içinde suya çıkması.

Benim sahadan aklıma gelen şu: İyi bir usta da sabah erken başlar, ekibiyle aynı ritimde çalışır, hatasından öğrenir. Kürek teknesi bunu gençlere yaşarken öğretiyor. Geç kaldım diyen olursa söyleşideki cevabı aktarayım: Kürekte geç yok.

Kaynaklar

Video ve çizimler eeu.com.tr'de kodla çizildi, yapay zekâ görsel üretimi kullanılmadı. Söyleşideki konuşmacıların sözleri not alınarak aktarılmıştır; kişi, kulüp ve okul adları bilerek yazılmamıştır.