Isınmayı sonradan düşürmek kaybettiğimiz buzulları geri getirir mi?

Prof. Dr. Levent Kurnaz, iklim politikasında giderek daha çok konuşulan “aşım” (overshoot) yaklaşımını ele alıyor: küresel sıcaklık bir süre 1,5 derecenin üzerine çıkar, sonra salım azaltımı ve atmosferden karbondioksit giderimiyle yeniden düşürülür. Kurnaz'a göre sorun şu: sıcaklığın geri dönmesi, iklim sisteminin de eski hâline döneceği anlamına gelmiyor.

Yazı, 2 Kasım'da Uluslararası Kriyosfer İklim Girişimi (ICCI) ve UNEP iş birliğiyle yayımlanan iki rapora dayanıyor.

Buzulların hafızası var

Dağ buzullarının bir bölümü ve deniz buzu, sıcaklık yeniden yeterince düşerse toparlanabilir. Grönland ve Antarktika buz tabakaları ise çok daha yavaş ve karmaşık tepki veriyor: yalnız o yılın sıcaklığına değil, geçmişte ne kadar ısındıklarına ve ne kadar buz kaybettiklerine de bağlılar. Buz tabakası alçaldıkça yüzeyi daha sıcak havaya maruz kalabiliyor; bazı bölgelerde çözülme kendini güçlendirebiliyor. Kurnaz'a göre eski duruma dönüş binlerce yıl sürebilir, bazı kayıplar insanlık açısından geri döndürülemez.

Aynı sıcaklık, aynı dünya değil

Dünya önce 2,5 derece ısınıp sonra 1,5 dereceye dönerse, bu hiç aşılmamış bir 1,5 derece dünyasıyla aynı sonucu vermez: o yıllarda buzullar erimiş, deniz seviyesi yükselmiş, ekosistemler değişmiş, donmuş toprakların bir bölümü çözülmüş olur. Deniz seviyesi hemen eski düzeyine inmez, buz tabakalarının gecikmeli tepkisiyle yükselmeye devam edebilir. Raporların mesajı: sonuçları yalnız varılan sıcaklıkla değil, oraya hangi yoldan ve ne kadar sürede varıldığıyla değerlendirmek gerekir.

1,5 dereceye dönmek anlamsız mı?

Kurnaz'ın cevabı kesin: hayır. Sıcaklığın düşürülmesi buz kaybını yavaşlatabilir, bazı dağ buzulları ve deniz buzu kısmen toparlanabilir, deniz seviyesindeki yükselmenin yavaşlaması kıyı kentleri için çok önemlidir. Ama geri dönüş geçmişteki bütün zararları silmez. Üstelik sıcaklığı anlamlı biçimde düşürecek ölçekte karbon giderimi bugün güvenilir biçimde yapılamıyor; buna güvenip bugünkü salım azaltımını ertelemek tehlikeli.

Kurnaz'a göre Antalya'da 2100'deki sıcaklık kadar, o tarihe kadar ulaşılacak en yüksek sıcaklık ve o seviyede kalınacak süre de konuşulmalı. Asıl hedef, sıcaklığı sonradan düşürmek değil, bugün önlenebilecek kayıpların yaşanmasına izin vermemek.

Kaynak: Levent Kurnaz, “Isınmayı Sonradan Düşürmek, Kaybettiğimiz Buzulları Geri Getirir mi?”, Son Buzul Erimeden, 3 Kasım 2026. Bu yazı, bültendeki yazının yorum katılmadan özetlenmiş hâlidir; görüşler, değerlendirmeler ve aktarılan veriler yazarına aittir. Bilgi grafiği yazıdaki verilerden eeu.com.tr tarafından hazırlanmıştır. Yazının tamamı kendi sayfasında.