Tarım ilacı ambalajları: sorumluluğu paylaşarak çözümü büyütmek

Prof. Dr. Levent Kurnaz, 11 Kasım'da Son Buzul Erimeden bülteninde Türkiye'de her yıl kullanılan milyonlarca tarım ilacı ambalajını ele alıyor. Kurnaz'a göre bu ambalajların bir kısmı tarlada, sulama kanallarının çevresinde ve kırsalda kalabiliyor; içlerinde kimyasal kaldığı için sıradan plastik atıktan farklı değerlendirilmeleri gerekiyor.

Kurnaz, çözüme kimin hata yaptığını tartışarak değil, herkesin üzerine düşeni kolayca yapabileceği bir sistemin nasıl kurulacağını düşünerek başlamayı öneriyor.

Çiftçiden ne beklenmeli?

Yazıya göre çiftçiden beklenen, boş ambalajı tarlaya, dereye ya da evsel çöpe atmaması, güvenle biriktirip ulaşabileceği bir toplama noktasına teslim etmesi. Ama birkaç ambalaj için tehlikeli atık taşıması ayarlamak, lisanslı tesis bulmak ve masrafı tek başına üstlenmek özellikle küçük işletmeler için uygulanabilir değil. Kurnaz'ın önerdiği mesaj basit: biriktir, teslim et, sonrasını işleyen bir sistem üstlensin.

Üretici ve satıcı neden sistemin parçası?

Kurnaz, genişletilmiş üretici sorumluluğu ilkesini hatırlatıyor: ürünün çevresel sorumluluğu satıldığı anda bitmiyor. Yazıya göre hukuki temel zaten var: 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 11. maddesi ile Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin 17 ve 18. maddeleri. Eksik olan, bunun pestisit ambalajlarına özgü açık, uygulanabilir ve denetlenebilir kurallarla belirlenmesi.

Üreticinin ambalajları kendi kamyonlarıyla toplaması gerekmiyor; esas mesele toplama ve güvenli işleme sisteminin finansmanına katılması. Bayiler, uygun izin ve güvenlik koşullarında iade noktası olabilir ya da çiftçiyi yetkili noktalara yönlendirebilir.

Türkiye sıfırdan başlamıyor

Yazıda üç yerel örnek var. Çanakkale'de kırsal yerleşimlere özel toplama konteynerleri konuldu; İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün 2025 faaliyet raporuna göre 41.060 kilogram zirai ilaç ambalaj atığı bertaraf edildi. İzmir'de ayrı toplama uygulamaları yürütülüyor. Antalya'da ise Çevre Dostu Çiftçi Kartı ile ambalaj teslim eden çiftçiler ödüllendiriliyor.

Beş adım

Kurnaz'ın önerdiği adımlar şunlar: kooperatif, bayi ve yerel merkezlerle erişilebilir toplama noktaları; üretici ve ithalatçının ambalaj türü, miktarı ve yönetim maliyetine göre katkı verdiği ortak finansman; kalıntılı ambalajın sıradan geri dönüşüme gitmesini önleyen güvenli işleme standartları; Temmuz 2026'da ülke genelinde devreye alınan B-Reçete sistemiyle uyumlu bir iade kaydı; ve çiftçiye ek bürokrasi getirmeyen, gerektiğinde ödüllendiren kolay bir teslim düzeni.

Atığı azaltmak da işin parçası

Yazı yalnız toplamayla sınırlı kalmıyor: daha az ambalaj gerektiren ürünler, kalıntıyı azaltan tasarımlar, uygun ürünlerde yeniden kullanılabilir ambalaj, doğru dozlama, entegre zararlı yönetimi ve gereksiz pestisit kullanımının azaltılması da öneriler arasında. Kurnaz'ın sorusu şu: boş ambalaj kimin sorunu değil, bu ambalajın doğaya hiç ulaşmamasını nasıl garanti ederiz?

Kaynak: Levent Kurnaz, “Tarım ilacı ambalajları: Sorumluluğu paylaşarak çözümü büyütmek”, Son Buzul Erimeden, 11 Kasım 2026. Bu yazı, bültendeki yazının yorum katılmadan özetlenmiş hâlidir; görüşler, değerlendirmeler ve aktarılan veriler yazarına aittir. Bilgi grafiği yazıdaki verilerden eeu.com.tr tarafından hazırlanmıştır. Yazının tamamı kendi sayfasında.