COP31 kapıda: Dünya ısınıyor, uyum parası yetmiyor

Prof. Dr. Levent Kurnaz'ın 10 Kasım tarihli haftalık bülteni, COP31 başlarken masadaki sorunun iki yüzünü gösteriyor: ısınmanın kendisi ve bu ısınmaya hazırlanmanın parası.

Kayıtların en sıcak ekimi

Copernicus'a göre Ekim 2026 kayıtlardaki en sıcak ekim ayı oldu: küresel yüzey hava sıcaklığı sanayi öncesi ortalamanın 1,75 derece üzerinde. Bu, küresel sıcaklığın 1,5 derecenin üzerinde seyrettiği üst üste üçüncü ay. Copernicus 2026'nın 1,5 derecenin üzerinde kapanmasını neredeyse kesin görüyor; yıllık ortalamanın 1,56 ile 1,61 derece arasında kalması bekleniyor.

Kurnaz bir ayrımın altını çiziyor: Paris'teki 1,5 derece hedefi tek bir yıl için değil, yirmi otuz yıllık ortalama için konuldu. Yani 2026 hedefin tek başına aşıldığı anlamına gelmiyor; ama art arda gelen sıcak yıllar uzun dönemli ortalamanın da yükseldiğini gösteriyor. Benzetmesi: ateş bir gün 38'i görürse hasta demeyiz, üç gün aynı kalırsa doktora gitme zamanıdır.

Uyum için gereken paranın onda biri

UNEP'in 2026 Uyum Açığı Raporu'na göre gelişmekte olan ülkelerin uyum ihtiyacı yılda yaklaşık 305 milyar dolar; enflasyonla 2035'te 420 milyar dolara çıkabilir. 2024'te uluslararası kamu kaynağından giden uyum parası ise 28,2 ile 31,7 milyar dolar. COP30'daki üç katına çıkarma çağrısı tutsa bile 2035'te ihtiyacın yalnızca yüzde 20 ile 29'u karşılanıyor. Raporda incelenen 111 uyum yatırımının yalnızca 15'i uyum amacını güçlü biçimde taşıyor.

Kayıp ve Zarar Fonu

Kurnaz'ın aktardığına göre fonun eş başkanı Temmuz'da ilk tur taleplerini 2 ile 3 milyar dolar arasında tahmin ediyordu; ilk tur için ayrılan kaynak 250 milyon dolardı. Onaylanan ilk dört proje (Haiti, Nijerya, Jamaika, Fildişi Sahili) toplam 77,4 milyon dolar. Kurnaz, bir taslakta geçen 342 milyon dolarlık rakamı güvenilir kaynakta doğrulayamadığı için bu bültende kullanmadığını belirtiyor.

Lahor ve Delhi

3 Kasım'da Lahor'da hava kalitesi endeksi IQAir'e göre 447'ye çıktı; PM2,5 miktarı Dünya Sağlık Örgütü'nün yıllık kılavuz değerinin yaklaşık 60 katıydı. Delhi'de ölçümler kuruma göre değişti. Kurnaz, partikül kirliliği ile iklim değişikliğinin ayrı sorunlar olduğunu, ama ortak kaynaklarının fosil yakıt yakmak olduğunu hatırlatıyor.

Türkiye'de bir haftada 11,5 derece

Meteoroloji'nin yaklaşık 1.705 istasyonunun ölçümlerine göre gündüz sıcaklığı 3 Kasım'da normalin 7,1 derece üzerindeydi, 8 Kasım'da 4,4 derece altına indi. 3 ve 4 Kasım'da 705 ve 843 istasyonda gece sıcaklık rekoru kırıldı; 8 Kasım gecesi 621 istasyonda sıcaklık sıfırın altına düştü.

Kurnaz'a göre bir haftada sıcaktan soğuğa geçmek hava olayıdır, iklim değişikliğinin kanıtı değildir; ama enerji, tarım ve belediye planlaması artık sıcak ve soğuk uçların birkaç gün içinde art arda gelebildiği senaryolara hazırlanmalı.

Kaynak: Levent Kurnaz, “COP31 Kapıda: Dünya Isınıyor, Uyum Parası Yetmiyor”, Son Buzul Erimeden, 10 Kasım 2026. Bu yazı, bültendeki yazının yorum katılmadan özetlenmiş hâlidir; görüşler, değerlendirmeler ve aktarılan veriler yazarına aittir. Bilgi grafiği yazıdaki verilerden eeu.com.tr tarafından hazırlanmıştır. Yazının tamamı kendi sayfasında.