COP17 bitti, para meselesi bitmedi: Erivan, BM taahhüt karnesi ve Lancet

Prof. Dr. Levent Kurnaz'ın 2 Kasım tarihli haftalık bülteni, COP31'den bir hafta önce iklim ve doğa politikalarının aynı sorunla karşı karşıya olduğunu gösteren gelişmeleri bir araya getiriyor: sözler var, ama yetmiyor.

Erivan: “Erivan Yolu” kabul edildi, para 2028'e kaldı

Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi'nin 17. Taraflar Konferansı 31 Ekim'de Erivan'da sona erdi. 2022'de konan 23 küresel doğa hedefinin ilk toplu değerlendirmesi olumlu değildi. Ülkeler, ulusal biyoçeşitlilik planlarını deniz, kıyı ve iç su ekosistemlerine ağırlık vererek yenilemek için “Erivan Yolu” kararını kabul etti; planını sunmamış 60'tan fazla ülke çağrıldı. Toplantı sürerken açıklanan taahhütler 1,8 milyar doları geçti; Kurnaz bunun yıllık hedefle aynı şey olmadığını belirtiyor.

Gelişmiş ülkelerin 2025'e kadar yılda 20 milyar dolar sağlama hedefi tutturulamadı; kalıcı finansman düzeni 2028'de Quito'daki COP18'e bırakıldı. Cali Fonu'na gelen para kapanışta yaklaşık 10 bin dolardı. Doğaya zarar veren teşviklerle ilgili metin de önceki taslaklara göre zayıfladı.

BM karnesi: taahhütler var, azaltım yetersiz

BM İklim Sekretaryası'nın 27 Ekim'de yayımladığı sentez raporu 154 tarafı temsil eden 127 yeni ulusal katkı beyanını inceliyor. Sözler tutulursa bu ülkelerin salımı 2035'te 2019 düzeyinin yaklaşık yüzde 6 altına, koşullu hedeflerle yüzde 9 altına iniyor. Taahhütler ve uzun vadeli hedefler birlikte uygulanırsa yüzyıl sonu için en iyi tahmin 1,7 ile 2,3 derece. Yeni beyanların çoğu 2040–2070 arasında net sıfır hedefine bağlı.

Kurnaz bunu bir kürek benzetmesiyle anlatıyor: her kürekçi hızını kendi seçer ama tekne belli bir saatte limana varmalıdır; herkes sözünü tutsa bile tekne yeterince hızlı değilse limana zamanında varılamaz. İki ayrı açık var: hedeflerin sıcaklık hedefine yetmemesi (hedef açığı) ve politikaların hedeflere yetmemesi (uygulama açığı).

Lancet Countdown: iklim bir sağlık sorunu

Lancet Countdown 2026'ya göre 2023'te dünyada sıcaklıkla ilişkili yaklaşık 710 bin ölüm oldu; 2016–2023'te yıllık sıcaklık kaynaklı ölümler önceki on yıla göre yaklaşık yüzde 36 yüksek. Araştırmacılar ilk kez 2023'teki bu ölümlerin yüzde 70'inden fazlasının iklim değişikliğine bağlanabileceğini hesapladı.

El Niño, Antalya'da hortum, Basra Körfezi

WMO, Aralık civarında zirve yapacak çok güçlü bir El Niño öngörüyor; Kurnaz, Türkiye ve Doğu Akdeniz'e etkisinin tropikal Pasifik'teki kadar doğrudan olmadığını not ediyor. 27 Ekim'de Antalya Kepez'de bir hortum işçilerin kaldığı geçici karavanları vurdu ve dört kişi hayatını kaybetti; Kurnaz tek bir hortumu iklim değişikliğine bağlayamayacağımızı, ama geçici barınakların rüzgâra karşı korumasız olduğunu vurguluyor. Birleşik Arap Emirlikleri açıklarındaki petrol sızıntısı da kıyılara ulaştı.

Kaynak: Levent Kurnaz, “COP17 Bitti, Para Meselesi Bitmedi”, Son Buzul Erimeden, 2 Kasım 2026. Bu yazı, bültendeki yazının yorum katılmadan özetlenmiş hâlidir; görüşler, değerlendirmeler ve aktarılan veriler yazarına aittir. Bilgi grafiği yazıdaki verilerden eeu.com.tr tarafından hazırlanmıştır. Yazının tamamı kendi sayfasında.