Doğanın karnesi: 2030 için konan 23 hedefin 22'sinde yolda değiliz

Prof. Dr. Levent Kurnaz, 26 Ekim'de Son Buzul Erimeden bülteninde 19 Ekim'de Erivan'da başlayan ve 30 Ekim'e kadar süren Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi'nin 17. Taraflar Konferansı'nı (COP17) ele alıyor. Kurnaz'a göre toplantının ağırlığı yeni hedef koymaktan değil, dört yıl önce konan hedeflerin ilk kez topluca gözden geçirilmesinden geliyor.

Dört yıl önce ne kararlaştırıldı?

Ülkeler 2022'de doğa kaybını 2030'a kadar durdurup tersine çevirmek için 23 küresel hedef üzerinde uzlaştı. Kara ve denizlerin en az %30'unun korunması, bozulmuş ekosistemlerin onarılması ve doğaya zarar veren teşviklerin dönüştürülmesi bu hedefler arasında yer alıyor.

Karne: ilerleme var ama yetersiz

Reuters'ın aktardığı BM taslak raporuna göre ülkeler 23 hedefin 22'sinde yolda değil; Guterres'in Erivan'da tanıttığı rapor da hiçbir hedefte tam olumlu bir tablo bulunmadığını söylüyor. Kurnaz, bunun ilerleme olmadığı anlamına gelmediğini vurguluyor: ülkelerin yaklaşık %90'ının ulusal biyolojik çeşitlilik hedefi, yaklaşık %60'ının strateji ve eylem planı var. Yine de değerlendirilen ulusal hedeflerin yarısından azı yolunda. Verilen sözler tutulsa bile 2030'da korunan alan karada ve iç sularda yaklaşık %27, okyanuslarda yaklaşık %12 düzeyinde kalacak.

Finansmanda da tablo benzer. Hedef, 2030'a kadar yılda en az 200 milyar dolar seferber etmek ve bunun 30 milyar dolarını uluslararası kamu kaynağından sağlamak; gelişmiş ülkelerin 2025'e kadar yılda 20 milyar dolar vermesi de öngörülmüştü. Rapora göre 2020-2023 arasında seferber edilen toplam yaklaşık 186 milyar dolar, uluslararası kamu finansmanı ise bunun yalnızca 18 milyar doları.

Kurnaz'a göre doğa kaybını durdurmak için gerekenler büyük ölçüde biliniyor; asıl sorun bunları tarım, balıkçılık, enerji, ticaret ve finans politikalarına yerleştirememek. İklim müzakerelerindeki durumun burada da tekrarlandığını yazıyor: ortak hedefte anlaşılıyor ama ulusal politikalar aynı hızda değişmiyor. Ona göre COP17'nin başarısı yeni bir bildirgeyle değil, mevcut hedefleri hızlandıracak kararlarla ölçülecek.

Bültenin diğer başlıkları

UNEP'in 21 Ekim'de yayımladığı 2026 Salım Açığı Raporu'na göre bu yüzyılda ısınma mevcut politikalarla yaklaşık 2,8, ulusal sözler tutulursa 2,6, net sıfır hedefleri de gerçekleşirse 2,1 dereceye varıyor; 1,5 dereceye geri dönüş için salımların 2025'e göre 2030'a kadar %18, 2035'e kadar %45, 2040'a kadar %69 düşmesi ve yaklaşık 320 milyar ton karbondioksitin atmosferden çıkarılması gerekiyor. Türkiye'de eylülde 66 meteorolojik afet kaydedildi; İstanbul'da altı, Gebze'de iki kişi hayatını kaybetti ve bir kişi kayıp. Kurnaz, tek başına olay sayısının artış ya da iklim etkisi göstermediğini not ediyor. IUCN, sığ su mercan resiflerinin %96'sını 2075'e kadar çökme riski bakımından kritik tehlike sınıfına koydu; bilim kutusunda Kurnaz ekosistem çöküşünün türlerin neslinin tükenmesiyle aynı şey olmadığını açıklıyor. Cell Reports Sustainability'deki bir çalışma, yaklaşık 1,86 milyon PFAS ölçümünün %98'inin raporlama sınırının altında kaldığını ve bunlar sıfır sayılınca kirliliğin olduğundan az görünebildiğini gösteriyor. Son olarak Fatih Birol'un COP31 için önerdiği, elektriğin nihai enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar %35'e çıkaran "35'te 35" hedefi henüz kabul edilmiş bir karar değil; Kurnaz'a göre izlenmesi gereken elektrifikasyonun kendisi değil, sağladığı salım azaltımı.

Kaynak: Levent Kurnaz, “Doğanın Karnesi: 23 Hedeften 22'sinde Yolda Değiliz”, Son Buzul Erimeden, 26 Ekim 2026. Bu yazı, bültendeki yazının yorum katılmadan özetlenmiş hâlidir; görüşler, değerlendirmeler ve aktarılan veriler yazarına aittir. Yazının tamamı kendi sayfasında.