İklim parası neden akmıyor? Nepal, Tuvalu ve COP31'in BRIDGE–SURFF girişimleri

Prof. Dr. Levent Kurnaz, 9 Ekim'de Son Buzul Erimeden'de birbirinden uzak üç gelişmeyi aynı soruya bağlıyor: Nepal Başbakanı Balendra Shah'ın BM'de sel sonrası yeniden yapılanma için kredi değil hibe istemesi, Tuvalu Başbakanı Feleti Teo'nun küçük ada ülkelerinin korunmak için borçlandırılmaması çağrısı ve Türkiye'nin COP31 başkanlığında tanıttığı BRIDGE ile SURFF girişimleri.

Para ne kadar?

OECD'nin Mayıs 2026 verilerine göre gelişmiş ülkeler 2024'te 136,7 milyar dolar sağladı ya da aracılık etti; 100 milyar dolarlık hedef üst üste üçüncü kez aşıldı. UNEP'in 2025 Uyum Boşluğu Raporu'na göre ise gelişmekte olan ülkelerin yalnız uyum için 2035'te yılda 310–365 milyar dolara ihtiyacı var; 2023'te sağlanan uluslararası kamu uyum finansmanı 26 milyar dolardı. COP29'daki yılda 300 milyar dolar hedefi hem azaltımı hem uyumu kapsadığı için uyum açığı kendiliğinden kapanmıyor.

Kime ulaşıyor?

OECD verisine göre düşük gelirli ülkeler toplam iklim finansmanının yüzde 7'sini alıyor. Kurnaz, finansmana başvurabilmek için fizibilite, etki değerlendirmesi ve raporlama sistemi gerektiğini; küçük bir belediyenin bu ekibe ve bütçeye sahip olmayabileceğini anlatıyor. İLBANK'ın UN-Habitat ve Dünya Bankası ile geliştirdiği SURFF (Sürdürülebilir Kentsel Dayanıklılık Finansman Mekanizması) bu sorunu şehirler düzeyinde ele alıyor.

Hibe mi, kredi mi?

Kamu iklim finansmanının yaklaşık üçte ikisi kredi. Kurnaz'a göre gelir üretmeyen uyum işleri ve felaket sonrası yeniden yapılanma her zaman krediyle karşılanamaz. Nepal'de 26 Ağustos'taki buzul kaynaklı sel ve heyelanda Ekim başı verileriyle en az 1.455 kişinin cansız bedenine ulaşıldı, 5.285 kişi kayıp; yeniden yapılanma ihtiyacının yaklaşık 5 milyar dolar olabileceği belirtiliyor. Dört tehlikeli buzul gölü için ayrıca yaklaşık 50 milyon dolarlık bir program açıklandı.

Pasifik ülkeleri kendi tasarladıkları Pasifik Dayanıklılık Fonu'nu kurdu: sermayenin getirisiyle yerel küçük uyum projelerine hibe veriyor. 7 Ekim'de Fiji'deki Pre-COP görüşmelerinde yaklaşık 15 milyon dolar yeni taahhüt açıklandı; toplam 200 milyon doların biraz altında, ilk hedef 500 milyon dolar.

Antalya'da ne değişebilir?

BRIDGE ülke ölçeğinde ulusal hedefleri finansmana hazır proje portföyüne dönüştürmeyi amaçlıyor; ilk pilot ülkeler Etiyopya, Fiji, Endonezya, Pakistan ve Özbekistan. Kurnaz, ikisinin de yeni büyük para havuzu olmadığını, var olan finansmanın projeye dönüşmesini kolaylaştırmayı amaçladığını belirtiyor.

Önerdiği dört başlık: hibe ile krediyi ayırmak, paraya erişimi kolaylaştırmak, yerel karar kapasitesini güçlendirmek ve neyin iklim finansmanı sayıldığını açıkça göstermek. Ölçüt, kaç milyar dolar telaffuz edildiği değil; kaç projenin hayata geçtiği ve paranın hangi koşullarla ulaştığı.

Kaynak: Levent Kurnaz, “İklim Parası Neden Akmıyor?”, Son Buzul Erimeden, 9 Ekim 2026. Bu yazı, bültendeki yazının yorum katılmadan özetlenmiş hâlidir; görüşler, değerlendirmeler ve aktarılan veriler yazarına aittir. Yazının tamamı kendi sayfasında.