Uyum finansmanını üçe katlamak neden yetmiyor?

Prof. Dr. Levent Kurnaz, UNEP'in 4 Kasım'da yayımladığı “Adaptation Gap Report 2026: Ready? Not” raporunu ele alıyor. İklim değişikliğiyle mücadelenin iki görevi var: salımı azaltıp ısınmayı sınırlamak ve kaçınılmaz değişikliklere uyum sağlamak. Kurnaz'a göre raporun ikinci görev için cevabı açık: henüz hazır değiliz.

İhtiyaç 305, sağlanan yaklaşık 30 milyar dolar

Rapora göre gelişmekte olan ülkelerin uyum ihtiyacı 2035'te yılda yaklaşık 305 milyar dolar. 2024'te gelişmiş ülkelerden giden uluslararası kamu uyum finansmanı 28,2–31,7 milyar dolar ve bir önceki yıla göre yalnızca yaklaşık 1 milyar dolar arttı. Kurnaz farklı yılların karşılaştırıldığını not ediyor, ama aradaki farkın kabaca on kat olduğunu vurguluyor. 305 milyar dolarlık tahmin özel sektörün kendi uyum ihtiyaçlarının büyük bölümünü de kapsamıyor.

Üç katı neden yetmiyor?

COP30'da uluslararası kamu uyum finansmanının 2035'e kadar en az üç katına çıkarılması çağrısı kabul edildi. UNEP'in hesabıyla bu tutarsa 2035'te yılda 85–120 milyar dolar sağlanabilecek; enflasyon hesaba katılınca bu, ihtiyacın yalnızca yüzde 20–29'u. Kurnaz'ın cümlesiyle başlangıç noktası çok düşükse, finansmanı üç katına çıkarmak sorunu üçte birine indirmek anlamına gelmiyor.

Uyum neden pahalı, özel sektör ne yapabilir?

Uyum tek seferlik bir proje değil: su kaynakları, tarım, kentlerin aşırı sıcağa hazırlanması, taşkına dayanıklı altyapı ve sağlık sistemleri sürekli yatırım, bakım ve kurumsal kapasite istiyor; iklim ağırlaştıkça ihtiyaç da büyüyor. Özel sektör gelir getiren yatırımları finanse edebilir, ama yoksul bir yerleşimin taşkından korunması her zaman ticari getiri üretmiyor. Bu yüzden Kurnaz'a göre önemli bir bölüm kamu kaynağından, en kırılgan ülkeler için hibe ve uygun koşullu finansmandan gelmeli.

Uyum sağlanamayınca

UNEP raporuna göre Kayıp ve Zarar Fonu'nun ilk başvuru döneminde 2,8 milyar dolarlık talep geldi; başlangıçta kullanılabilecek kaynak 342 milyon dolardı. Kurnaz, uyumun bütün zararları önleyemeyeceğini, kalan kayıp ve zarar için ayrıca finansman gerektiğini hatırlatıyor.

Antalya için önerisi: yalnız harcanan parayı değil, kaç kişinin korunduğunu, ne kadar zararın önlendiğini ve hangi toplulukların daha dayanıklı hâle geldiğini ölçmek. Uyum finansmanının başarısı onaylanan proje tutarıyla değil, azaltılan riskle değerlendirilmeli.

Kaynak: Levent Kurnaz, “Uyum Finansmanını Üçe Katlamak Neden Yetmiyor?”, Son Buzul Erimeden, 7 Kasım 2026. Bu yazı, bültendeki yazının yorum katılmadan özetlenmiş hâlidir; görüşler, değerlendirmeler ve aktarılan veriler yazarına aittir. Bilgi grafiği yazıdaki verilerden eeu.com.tr tarafından hazırlanmıştır. Yazının tamamı kendi sayfasında.