87 yaşında şantiyeye inmek

18 Ocak–21 Şubat 1992. Deng 87 yaşındaydı. Elinde bir makam yoktu; genel sekreter de başbakan da değildi. Yine de Wuchang, Shenzhen, Zhuhai ve Şanghay'ı dolaştı. 1989'dan sonra reform durmuş, özel bölgeler “bu kapitalizm mi” diye tartışılır olmuştu. Vogel bu gezinin adını koyuyor: Deng'in finali.

Aynı kitabın başka bir bölümü, 1989 baharını ve 4 Haziran'ı da yazar. Onu burada tekrar kahraman yapmayacağım. Bu yazıda aldığım şey başka: duran bir işi masadan değil, yerinden görmesi.

Shenzhen'de kulelere ve vinçlere baktı. Tartışmanın yerine bir cümle bıraktı: gelişme, en katı gerçektir. Kitaba bakmayın, dedi; olguya bakın. Köylünün bulduğu usulü merkezin sonradan sahiplendiğini de hatırlattı. İyi fikir çoğu zaman aşağıdan gelir. Yukarıdakinin işi, onu fark edip ölçüye bağlamaktır.

Servis raporlarında “cihaz çalışıyor” satırını çok gördüm. Bazen doğrudur. Bazen yazan, boruya dokunmamıştır. 87 yaşında şantiyeye inen adam bana kendi kuralımı hatırlattı: inanmadan önce git. Yaş, makam, kalın dosya, hiçbirini sayaç yerine koymuyorum.

Bir de şu var. Aşağıdan gelen iyi fikri yukarıdakinin ezmesi, bizim atölyede de olur. Çırak contanın yanlış olduğunu söyler, usta “sen karışma” der. Deng'in gezisinde beni tutan cümle bu oldu: iyi fikirlerin çoğu aşağıdan geldi. Benim işim o fikri küçümsemek değil, sahada bir kez denemek.

Kaynak: Ezra F. Vogel, Deng Xiaoping and the Transformation of China (Belknap Press, 2011), “Deng's Finale: The Southern Journey, 1992”. Saha yorumu bana aittir.