İlçe traktör tamirhanesi: tezgahta geçen üç yıl

Ekim 1969'da Deng Xiaoping Pekin'den çıkarılıp Jiangxi'ye gönderildi. Yanında eşi Zhuo Lin ve üvey annesi vardı. Nanchang yakınında, Xinjian ilçesinde, eski bir piyade okulunun lojmanında gözetim altında yaşadılar. Ne kadar kalacaklarını bilmiyorlardı. Şubat 1973'e kadar kaldılar.

Sabahları ikisi birlikte, yaklaşık bir kilometrelik bir yoldan ilçenin traktör tamirhanesine yürüyordu. Deng'in işi hafif tesviyecilikti: önündeki parçayı yerine oturtmak. Yarım yüzyıl önce Fransa'da fabrikada yaptığı işe benziyordu. Atölyedekiler kim olduğunu biliyordu. O, kendisine “Yaşlı Deng” demelerini istedi. Tezgahta siyaset konuşmadı; konuştuğu şey, önündeki iş ve oranın hayatıydı.

Öğleden sonraları okuyor, sonra lojmanla atölye arasındaki toprak yolda yürüyordu. O patika sonradan “Xiaoping yolu” diye anıldı. Vogel, Çin'i dönüştürme kararının önemli bir kısmının bu yıllarda olgunlaştığını yazar. Pekin'den uzak, görevsiz bir adam, Kültür Devrimi'nin sıradan işin üzerine ne yaptığını yerinden görüyordu. Rapor değil, yürüyüş.

Bunu okurken kendi tezgâhımı düşündüm. Bir soğuk odanın neden tutmadığı, merkezdeki bir tabloda yazmaz. Yazsa da eksik yazar. Basınç, yağ, kaçak, kapının contası… bunları gören, borunun yanında duran kişidir. Deng'in üç yılı bana şunu hatırlattı: adamı büyüten makam değil, bir süre gerçek işin başında kalmasıdır.

Yanımdaki gence de bunu söylüyorum. Ünvan konuşmayı öğretir; tezgâh susmayı ve bakmayı öğretir. Bir ilçe tamirhanesinde “Yaşlı Deng” diye çağrılmayı kabul eden adam, yıllar sonra ülkeyi o tezgahta gördüğüyle yönetti.

Kaynak: Ezra F. Vogel, Deng Xiaoping and the Transformation of China (Belknap Press / Harvard University Press, 2011), Jiangxi sürgünü bölümü. Saha yorumu bana aittir.