Ahlak ile etik aynı şey değil

Günlük konuşmada 'ahlak' ile 'etik'i çoğu zaman aynı anlamda kullanıyoruz. Ahlak, Etik ve Etikler'in (Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları, Nisan 2019) tanıtım metinleri bu ikisinin aynı şey olmadığını söyleyen bir kitap olarak anlatıyor onu. Tanıtımlara göre ahlak, toplumdan topluma değişebilen değerler bütünü; etik ise insan eylemlerini, doğruyu ve yanlışı felsefi olarak sorgulayan bir disiplin.

Bu ayrımı sahadan şöyle okuyorum, yorum bana ait. Bir işyerinin alışkanlıkları, 'burada bu böyle yapılır' dediği her şey, bir tür ahlaktır: yazısız, öğrenilmiş, çevreye göre değişen. Bir yerde sözle anlaşmak bağlayıcıdır, başka bir yerde fatura olmadan söz geçmez. Bunlar sorgulanmadan sürdürülen değerlerdir.

Etik ise bu alışkanlıklara 'doğru mu?' diye soran düşünme. Bir alışkanlık yaygın diye doğru olmak zorunda değil; bir şey yasak değil diye de yapılmalı olmak zorunda değil. Etik bakış, alışkanlığı ve yaygınlığı bir kenara koyup eylemin kendisine bakıyor.

Bu fark, gençlere bir mesleği öğretirken bile işe yarıyor. 'Bizde böyle yapılır' demek, ahlakı aktarmak. 'Neden böyle yapılır, bu doğru mu?' diye sormak ise etiği öğretmek. İkisi de gerekli; ama ilki tek başına kaldığında, hatalı bir alışkanlık bir kuşaktan ötekine geçiyor.

Kitabı okuyup ayrımın kendi içindeki ayrıntısını kendi gözünüzle görmenizi öneririm; ben burada yalnızca neden önemli bulduğumu anlattım.

Not: Bu yazı, kitabın yayıncı tanıtımına ve kamuya açık kaynaklara dayanır; kitabı sayfa sayfa aktarmaz. Sahadan yaptığım benzetmeler ve yorumlar bana aittir; Kuçuradi'nin kendi ifadeleri için kitabın kendisine bakmak gerekir.

Kaynak: İoanna Kuçuradi, Ahlak, Etik ve Etikler, Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları, 15 Nisan 2019 (yayıncı ve kitap satış sayfası tanıtımları).