Hukuk neye bakarak yazılır?

Ekim 2023'te Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları'ndan çıkan Adaletin Gerektirdiği Hukuk, Kuçuradi'nin hukukla ilgili yazılarından oluşuyor. Yayıncı tanıtımına göre kitap; etik, adalet, insan hakları, insan onuru, norm ve doğru değerlendirme gibi kavramların bilgisini sunuyor. Okur olarak hedeflenenler hukuk akademisyenleri ve öğrencileri, bir de hukuk normlarını oluşturan ve uygulayanlar.

Bence başlığın kendisi bir iddia taşıyor: hukuk adaleti değil, adalet hukuku gerektiriyor. Yani ölçüt hukukun içinde değil; hukukun dışında ve önünde duruyor. Bir kural yazıldığı için adil olmuyor; adil olması için neye bakılarak yazıldığı önemli.

Bizim sektörde de normlarla yaşıyoruz: yönetmelikler, standartlar, mesleki yeterlilik belgeleri, kayıt zorunlulukları. Bunlar çoğu kez 'çünkü böyle yazıyor' diye aktarılıyor. Oysa bir kuralı gerçekten uygulamak için ne amaçla konduğunu bilmek gerekiyor. Gaz kaçağı kaydı neden tutuluyor? Bence şunun için: bir şey saklanmasın, bir sorumluluk kaybolmasın, iklim ve insan zarar görmesin. Amacı bilen teknisyen kuralı yalnızca harfiyen değil, ruhuyla da uygular; ruhu bilmeyen kuralı atlatmaya çalışır.

Bu da kitabın hedef kitlesindeki 'norm koyanlar' için daha da zor: kuralı yazan kişi, hangi durumda kimin nasıl etkileneceğini önceden düşünmek zorunda. Doğru değerlendirme bu yüzden listede ayrı bir başlık. Kuralı koyan da uygulayan da, durumu ve insanı doğru değerlendirmediği sürece adalete ulaşamıyor.

Not: Bu yazı, kitabın yayıncı tanıtımına ve kamuya açık kaynaklara dayanır; kitabı sayfa sayfa aktarmaz. Sahadan yaptığım benzetmeler ve yorumlar bana aittir; Kuçuradi'nin kendi ifadeleri için kitabın kendisine bakmak gerekir.

Kaynak: İoanna Kuçuradi, Adaletin Gerektirdiği Hukuk, Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları, Ekim 2023 (yayıncı tanıtımı ve kitap sayfaları).