İnsan onuru: hakların kaynağı
Adaletin Gerektirdiği Hukuk'un tanıtımında sayılan kavramlar arasında insan onuru, insan gururu ve sosyal adaletsizlik de var. Bu yazıda yalnızca bunların ilkine, insan onuruna bakıyorum; çünkü Kuçuradi'nin insan hakları düşüncesi buradan başlıyor.
Kamuya açık anlatımlara göre Kuçuradi insan onurunu, insanın nesnel değerinin öznel karşılığı olarak ele alıyor. Yani önce insanın bir değeri var; onur, bu değerin kişi tarafından yaşanan yüzü. Tek tek insan hakları da bu onurun uygulamada gerektirdiği şeyler. Bir hakkı, bir kültürün ya da bir devletin bahşettiği bir şey saymıyor; insanın ne olduğuna ilişkin bilgiye, onun yapısal olanaklarına dayandırıyor.
Bu bakışın sonucu açık: haklar ırkın, dinin, ulusun ya da sınıfın üstünde, insanın insan olmasına bağlı. Kimsenin kimliği, ona nasıl davranılacağını pazarlık konusu yapamaz. Sevmediğimiz, onaylamadığımız biri için de geçerli.
Bunu sahaya indirince basit ama zor bir ölçü çıkıyor. Bir çırağa nasıl seslendiğimiz, bir müşteriye cahilmiş gibi anlatıp anlatmadığımız, bir çalışanın ücretini geciktirip geciktirmediğimiz; hepsi küçük birer onur sınavı. Mevzuat bazılarını yazılı kural yapmış olabilir. Ama yazılı olmayanlar da onurdan aynı yerden türüyor.
Bu yazıdaki saha yorumları bana ait; Kuçuradi'nin düşüncesinin özeti ise kamuya açık yazı ve haberlere dayanıyor.
Not: Bu yazı, kitabın yayıncı tanıtımına ve kamuya açık kaynaklara dayanır; kitabı sayfa sayfa aktarmaz. Sahadan yaptığım benzetmeler ve yorumlar bana aittir; Kuçuradi'nin kendi ifadeleri için kitabın kendisine bakmak gerekir.
Kaynak: İoanna Kuçuradi, Adaletin Gerektirdiği Hukuk, Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları, Ekim 2023 (yayıncı tanıtımı); Kuçuradi'nin insan hakları görüşünü anlatan kamuya açık makale ve haberler.
