Kişinin değerleri, insanın değeri: bir ayrım
İnsan ve Değerleri üzerine yazılanlarda dikkati çeken bir ayrım var: etik kişi değerleri ve etik ilişki değerleri. Kamuya açık özetlere göre kişi değerleri, dürüst, saygılı, güvenilir olmak gibi kişi özellikleri. İlişki değerleri ise saygı, sevgi, güven ve minnet gibi, insanlar arasında yaşanan değerlilik yaşantıları.
Kuçuradi etiğinde bir de ayrı bir düzey var: insanın değeri. Bir kişiyi 'dürüst' ya da 'güvenilir' diye nitelemek onun kişi değerlerini söylemek. Ama her insanın, kim olursa olsun, insan olarak taşıdığı bir değer var. Bu ikinci düzey, birinci düzeyin ölçüsüne bağlı değil. Kişi değerleri kişiden kişiye değişir; insanın değeri ise tür olarak insana ait bir değer olarak anlatılıyor.
Bunu iş hayatına şöyle çeviriyorum, yorum bana ait. İşe alırken ve ekip kurarken kişi değerlerine bakarız: bu kişi dürüst mü, sözünde duruyor mu, güvenilir mi? Meşru bir ölçüt bu. Ama bir de ikinci soru var: işe alsak da almasak da, bu insana insan olarak nasıl davranacağız? Bir adaya mülakatta nasıl davrandığımız, ona uygun bulduğumuz kişi değerleriyle değil, onun insan olarak taşıdığı değerle ilgili.
Bu ayrım, hatalı çalışanla ilgili kararlarda da yol gösteriyor. Güveni kaybeden bir çalışan hakkında ciddi önlemler almak, kişi değerlerinin ölçüsüyle ilgili. Ama onu aşağılamak, insanın değerini yok saymak olur. İkisini birbirinden ayırmak, hem sert hem hakkaniyetli olabilmeyi mümkün kılıyor.
Not: Bu yazı, kitabın yayıncı tanıtımına ve kamuya açık kaynaklara dayanır; kitabı sayfa sayfa aktarmaz. Sahadan yaptığım benzetmeler ve yorumlar bana aittir; Kuçuradi'nin kendi ifadeleri için kitabın kendisine bakmak gerekir.
Kaynak: İoanna Kuçuradi, İnsan ve Değerleri, Türkiye Felsefe Kurumu (ilk yayın 1971; Aralık 2003 baskısı); kitaba ilişkin kamuya açık özet ve makaleler.
