1,5 dereceyi aşıp geri dönebilir miyiz? UNEP'in aşım senaryosu

Prof. Dr. Levent Kurnaz, 23 Ekim'de Son Buzul Erimeden'de UNEP'in 2026 Salım Açığı Raporu üzerine ikinci yazısını yayımladı. Rapor, ısınmayı 1,5°C ile, bu sınırı hiç ya da çok az aşmadan sınırlama fırsatının kaybedildiğini kabul ediyor; ama yüzyılın sonunda yeniden 1,5°C'ye dönülebileceğini söylüyor. Kurnaz bu yaklaşıma itirazlarını sıralıyor.

Aşım senaryosu

Sıcaklığın bir sınırı geçici olarak aşmasına “aşım” (overshoot) deniyor. UNEP'in en düşük aşım senaryosunda ısınma yüzyıl ortasında 1,7–1,8°C'ye çıkıyor, 2100'de yeniden 1,5°C'ye iniyor; bu dönüşün olasılığı yaklaşık yüzde 50.

Bunun için salımların 2025'e göre 2030'da yüzde 18, 2035'te yüzde 45, 2040'ta yüzde 69 azalması ve yüzyıl boyunca atmosferden yaklaşık 320 milyar ton karbondioksitin çekilip kalıcı olarak depolanması gerekiyor. Kurnaz'ın hesabıyla bu, bugünkü enerji kaynaklı salımların yaklaşık sekiz yıllık toplamı.

Henüz yapamadığımız bir işe güvenmek

Orman büyütmek, ekosistem onarmak, biyokütleden karbon yakalamak, havadan doğrudan karbon ayırmak gibi yöntemler var; Kurnaz'a göre hiçbiri gereken ölçekte ve hızda uygulanabildiğini göstermiş değil. Ormanın tuttuğu karbon yangın ya da kuraklıkla geri dönebilir; jeolojik depolama saha, enerji, maliyet ve uzun izleme ister.

Kurnaz araştırmaya karşı değil; tehlikenin, henüz yapılamayan bir çözümü bugünkü azaltımları ertelemenin gerekçesi yapmakta olduğunu yazıyor. UNEP'in ayrı aşım değerlendirmesi de en iyimser karbon gideriminin bile bu yüzyılda sıcaklığı birkaç onda bir dereceden fazla düşürmesini olası görmüyor. 2,8°C'ye ısınıp sonra 1,5°C'ye dönmek diye bir seçenek yok.

Termometreyi geri çevirmek

Kurnaz'a göre sıcaklık düşse bile yok olan tür, çöken mercan resifi ya da orman geri gelmeyebilir; büyük buz tabakalarında eşik aşılınca buz kaybı kendini sürdürebilir, deniz seviyesi uzun süre yükselmeye devam edebilir. Yazıdaki örnekle: pişen yumurtayı soğutmak onu çiğ yapmaz. Bu eşiklerin tam yeri bilinmediği için aşımın yüksekliği kadar süresi de önemli.

1,5°C hedefinden vazgeçilmemeli, ama anlamı değişti: artık aşılmayacak bir sınır değil, aşıldıktan sonra zararı sınırlama hedefi. Kurnaz'a göre her onda bir derece önemli; asıl soru 2100'de termometrenin nereye ineceği değil, o güne kadar neyin geri dönüşsüz kaybedileceği.

Kaynak: Levent Kurnaz, “1,5 Dereceyi Aşıp Geri Dönebilir miyiz?”, Son Buzul Erimeden, 23 Ekim 2026. Bu yazı, bültendeki yazının yorum katılmadan özetlenmiş hâlidir; görüşler, değerlendirmeler ve aktarılan veriler yazarına aittir. Yazının tamamı kendi sayfasında.