Isınma hızlanıyor mu? 1,5°C sınırı için 2028 uyarısı

Prof. Dr. Levent Kurnaz, 10 Ekim'de Son Buzul Erimeden bülteninde 8 Ekim'de npj Climate and Atmospheric Science dergisinde yayımlanan bir araştırmayı ele alıyor. Çalışmaya göre dünya 1971–2010 döneminde on yılda yaklaşık 0,18°C ısınırken son 15 yılda bu hız 0,40°C'ye çıktı; yani ısınma hızı yaklaşık iki katına yükseldi. Araştırma, bu hız sürerse Paris Anlaşması'nın 1,5°C sınırına 2028'de ulaşılabileceğini söylüyor.

Kurnaz, rakamların küçük görünebileceğini ama gezegenin ortalama sıcaklığından söz edildiğini hatırlatıyor. Hızın daha fazla artmayacağını varsayan kaba bir hesapla bile dünyanın 2050'de 2,3°C, 2100'de 4,3°C ısınmış olacağını yazıyor.

Isınma gerçekten hızlandı mı?

Kurnaz'a göre araştırmanın güçlü yanı, farklı kurumların hazırladığı beş ayrı sıcaklık veri setinin incelenmesi ve hepsinde benzer sonuç çıkması; son aylarda yayımlanan başka çalışmalar da aynı yöne işaret ediyor. Öte yandan 2023 ve 2024'ün olağanüstü sıcak geçtiğini, El Niño gibi doğal olayların da bazı yılları ısıttığını, bu yüzden ölçülen hızın ne kadarının kalıcı olduğunun henüz kesin bilinmediğini belirtiyor.

Temizlenen hava ısınmayı açığa çıkarıyor

Fosil yakıtlar karbondioksitle birlikte küçük parçacıklar da salıyor; bu parçacıkların bir kısmı Güneş ışığını geri yansıtarak ısınmanın bir bölümünü geçici olarak gizliyor. Çin'de ve uluslararası deniz taşımacılığında hava kirliliğine karşı alınan önlemlerle bu parçacıklar azalınca gizlenen ısınmanın bir kısmı ortaya çıkıyor. Kurnaz, James Hansen'in uzun süredir dikkat çektiği bu konuda Hansen'e paralel durduğunu yazıyor; yeni araştırma da kirlilikteki azalmanın hızlanmaya katkı yapmış olabileceğini, ama tamamını açıklamadığını gösteriyor. Kurnaz'a göre çıkarılacak sonuç kirliliği azaltmaktan vazgeçmek değil, sera gazı salımlarını da çok daha hızlı düşürmek.

2028 kesin bir tarih mi?

Kurnaz, 2028 tahmininin son 15 yıldaki hızın süreceği varsayımına dayandığını, bu yüzden kesin bir sonuç değil ciddiye alınması gereken bir uyarı olduğunu vurguluyor; kendi görüşü ise hızın daha da artacağı yönünde. 2024'te küresel ortalama sıcaklığın sanayi öncesinin 1,5°C üzerine çıktığını, ama tek bir sıcak yılın Paris hedefinin esas aldığı uzun dönemli ortalamayla aynı şey olmadığını da hatırlatıyor.

Türkiye için ne anlama geliyor?

Kurnaz'a göre küresel hızlanma, Türkiye'nin aynı oranda hızlı ısınacağı anlamına gelmiyor; ancak riskler beklenenden erken ortaya çıkabilir ve Akdeniz Havzası'nın ortalamadan hızlı ısındığı kabul edilen bir gerçek. Onlarca yıl hizmet vermesi beklenen baraj, sulama ve içme suyu yatırımları bugünkü varsayımlarla planlanırsa on yıl içinde yetersiz kalabilir; kentlerde aşırı sıcağa karşı alınan önlemler de erken zorlanabilir. Bu nedenle uyum için yalnızca yüzyıl sonunu değil, önümüzdeki 10–20 yılın değişim hızını da hesaba katmak gerektiğini yazıyor.

Kurnaz'a göre asıl mesele 2028 tarihi değil, hızlanmaya dair kanıtların giderek güçlenmesi. 1,5°C aşılsa bile 1,5°C ile 2°C arasında önemli farklar olduğunu, salımları azaltmayı sürdürürken tarımı, su kaynaklarını, kentleri ve altyapıyı da değişen koşullara hazırlamak gerektiğini; hazırlanmak için düşünülen kadar zaman kalmamış olabileceğini belirtiyor.

Kaynak: Levent Kurnaz, “Dünya Düşündüğümüzden Daha Hızlı mı Isınıyor?”, Son Buzul Erimeden, 10 Ekim 2026. Bu yazı, bültendeki yazının yorum katılmadan özetlenmiş hâlidir; görüşler, değerlendirmeler ve aktarılan veriler yazarına aittir. Yazının tamamı kendi sayfasında.