Dünya'nın hayati belirtileri: Gelecek değil, bugünün teşhisi

Prof. Dr. Levent Kurnaz, Son Buzul Erimeden bülteninin 18 Ekim sayısında, her yıl yayımlanan “Dünya'nın hayati belirtileri” raporunun 2026 baskısını özetliyor. William Ripple ve Christopher Wolf'un öncülük ettiği, Michael Mann ve Johan Rockström'ün de yer aldığı ekibin BioScience dergisindeki raporu tek cümleyle şunu söylüyor: Artık bir gelecek uyarısıyla değil, bugüne ait bir teşhisle karşı karşıyayız.

Rakamlar: Raporun izlediği 16 iklim göstergesinin 7'si ölçüm tarihinin en uç noktasında. Atmosferdeki karbondioksit Mayıs 2026'da 428 ppm'i aştı; bu, sanayi öncesinin yaklaşık yüzde 50 üzerinde ve en az son 2 milyon yılın en yüksek değeri. Buzullar ve Grönland buz tabakası en düşük, okyanusların depoladığı ısı ve deniz seviyesi en yüksek düzeyde. Isınma da hızlanıyor gibi: 1970–2010 arasında on yılda yaklaşık 0,19 °C olan hız, 2010 sonrasında 0,36 °C'ye çıktı. Bu hızla 2 °C eşiği 2050'den önce aşılabilir.

Devrilme noktaları: Rapor, bir eşiği aştıktan sonra geri dönülmez biçimde değişen sistemler için uyarıyor. Avrupa'nın ılıman iklimini sağlayan Atlantik akıntıları yüzyıl sonunda yarı yarıya zayıflayabilir; Amazon ormanı ormansızlaşmayla birlikte 1,5–1,9 °C ısınmada çökme riskiyle karşı karşıya.

İyi haber: 2025'te yenilenebilir kaynaklar dünya elektrik üretiminde ilk kez kömürü geçti; yeni güneş ve rüzgâr projelerinin büyük çoğunluğu artık fosil yakıtlardan daha ucuza elektrik üretiyor. Sorun, talebin o kadar hızlı artması ki fosil yakıt tüketimi ve salım yine rekor kırdı.

Türkiye ve COP31: Raporda Türkiye'nin adı geçmiyor, ama Türkiye dünya ortalamasından hızlı ısınan Akdeniz havzasında. Kurnaz üç nedenle önemli diyor. Birincisi, Kasım'da Antalya'da yapılacak COP31'in masasındaki en güncel bilimsel özetlerden biri bu rapor; 2026'da Kolombiya'da yapılan, fosil yakıtlardan çıkışa ayrılan ilk küresel zirve de dönüm noktası olarak anılıyor. İkincisi, bu sonbaharda başlayan güçlü El Niño önümüzdeki iki yılı daha sıcak yapabilir; Akdeniz için bu, daha uzun sıcak hava dalgaları ve daha yüksek yangın riski demek. Üçüncüsü, enerjisinin büyük kısmını ithal eden Türkiye için kendi güneşini ve rüzgârını kullanmak hem iklim hem enerji güvenliği açısından aynı sonuca varıyor.

Kurnaz'ın deyişiyle: bu bir kötümserlik değil; verilere dayalı bir gerçekçilik.

Kaynak: Prof. Dr. Levent Kurnaz, “2026 İklim Durumu Raporu”, Son Buzul Erimeden, 18 Ekim 2026; Ripple, W.J., Wolf, C., Mann, M.E., Rockström, J. ve diğerleri (2026), BioScience, doi:10.1093/biosci/biag125. Yorum katılmadan özetlenmiştir. İnfografik Son Buzul Erimeden'e aittir. Videolardaki anlatım sesi yapay zekâ ile üretildi.