İklim krizi artık bir küresel sağlık acil durumu: Lancet Countdown 2026

Prof. Dr. Levent Kurnaz, 29 Ekim'de Son Buzul Erimeden'de The Lancet'in 28 Ekim'de yayımlanan Lancet Countdown on Health and Climate Change raporunu ele alıyor. Onuncusu yayımlanan rapor 71 kurumdan 146 araştırmacının katkısıyla 54 gösterge üzerinden hazırlandı; yazarlar iklim değişikliğinin küresel bir sağlık acil durumu olarak tanınmasını istiyor.

Sıcaklığa bağlı ölümler

Rapora göre 2023'te dünyada sıcaklıkla ilişkili yaklaşık 710 bin ölüm oldu; yüzde 71,5'i, yani yaklaşık 508 bini insan kaynaklı iklim değişikliğine atfediliyor. Kurnaz, bunların tek tek belirlenmiş kişiler değil, iklim değişikliğinin olmadığı varsayımsal bir dünyayla karşılaştırılarak bulunan bilimsel tahminler olduğunu vurguluyor.

Paris Anlaşması'ndan önceki on yılla karşılaştırma: 2006–2015'te yılda ortalama yaklaşık 398 bin olan sıcaklıkla ilişkili ölüm, 2016–2023'te 540.800'e çıktı (yaklaşık yüzde 36). İklim değişikliğine atfedilen yıllık ölüm 219.100'den 369.900'e yükseldi; sekiz yılda toplam yaklaşık üç milyon.

Yalnız ölüm değil

Sıcaklık kalp-damar ve solunum hastalıklarını ağırlaştırıyor, uykuyu bozuyor, çalışma kapasitesini düşürüyor. 2025'te sıcaklık yüzünden 573 milyar potansiyel çalışma saati kaybedildi; gelir karşılığı 1,07 trilyon dolar. Aynı yıl kara alanlarının yüzde 51,8'i en az bir ay aşırı kuraklık yaşadı. Dang hummasını taşıyan iki sivrisinek türü için iklimsel bulaşma uygunluğu 1981–1990'a göre yaklaşık yüzde 24 ve yüzde 7 arttı; Kurnaz bunun vakaların aynı oranda arttığı anlamına gelmediğini ekliyor.

Mücadelenin sağlık kazancı

Fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğini azaltan ülkelerde yılda yaklaşık 323 bin erken ölüm önleniyor; fosil yakıt kirliliği yine de yılda yaklaşık 2,7 milyon ölümle ilişkili. 2025'te temiz enerji yatırımı 2,1 trilyon dolara ulaştı. Uyum planlarında sağlık maliyetini hesaplamış 48 gelişmekte olan ülkenin yıllık yaklaşık 3,3 milyar dolarlık ihtiyacına karşılık 2024'te yaklaşık 1,1 milyar dolar sağlandı.

Türkiye ve Antalya

Kurnaz, Akdeniz havzasındaki Türkiye için kent ısı adası, yüksek nem, kuraklık ve yangınların riskleri büyüttüğünü; bölgesel sıcaklık–sağlık erken uyarı sistemleri, kırılgan grupların korunması, çalışma saatlerinin düzenlenmesi ve sağlık kuruluşlarının dayanıklılığının gerektiğini yazıyor. Küresel tahminleri Türkiye nüfusuna oranlayarak ulusal ölüm sayısı üretmenin doğru olmayacağını da belirtiyor. Dünya Sağlık Örgütü iklim değişikliğini resmî acil durum ilan etmiş değil; rapor yeni bir kurumsal araç öneriyor. Kurnaz'a göre COP31'de sağlık ayrı bir başlık değil, bütün kararların ölçütlerinden biri olmalı.

Kaynak: Levent Kurnaz, “İklim Krizi Artık Bir Küresel Sağlık Acil Durumu”, Son Buzul Erimeden, 29 Ekim 2026. Bu yazı, bültendeki yazının yorum katılmadan özetlenmiş hâlidir; görüşler, değerlendirmeler ve aktarılan veriler yazarına aittir. Yazının tamamı kendi sayfasında.