Yeşil enerji ve Küresel Güney: kim önce adım atmalı?

Prof. Dr. Levent Kurnaz, 13 Ekim'de Çin'de Küresel Güney Araştırma Merkezi'nin düzenlediği uluslararası sempozyumda, yeşil ve düşük karbonlu kalkınma için iş birliği oturumunda konuştu. Kendisinden önce Çin'in iklim başmüzakerecisi Liu Zhenmin söz aldı. Konuşma metnini 15 Ekim'de Son Buzul Erimeden'de yayımladı.

Birinci kısım: kim önce adım atmalı?

Kurnaz, 1992 İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin “ortak ama farklılaştırılmış sorumluluk” ilkesini hatırlatıyor: fosil yakıtla zenginleşen, teknolojisi ve parası olan ülkeler öncülük etmeliydi. Otuz yılı aşkın sürede bu gücün salımları yeterince azaltmak için kullanılmadığını, okul, hastane ve sanayisini henüz kuran ülkelerden önce adım atmalarını istemenin kabul edilemeyeceğini söylüyor.

Örnek olarak bir hafta önce Reykjavik'te Arctic Circle Assembly kapsamındaki kapalı bir yuvarlak masayı anlatıyor: Atlantik dolaşımının (AMOC) zayıflaması tartışılırken bazı katılımcıların ilk sorusu salımları azaltmak değil, jeomühendislik oldu. Kurnaz herkesin böyle düşünmediğini de not ediyor.

İkinci kısım: yine de neden yeşil enerji?

Kurnaz'a göre ana sorumluluğun Kuzey'de olması Güney'in yeşil enerjiye sırtını dönmesi demek değil. Pek çok ülke bütçesinin büyük bölümünü dövizle petrol, gaz ve kömür ithalatına harcıyor; Türkiye de enerjisinin büyük bölümünü ithal ediyor. Güneş ve rüzgârın faturasını kimse kesemez; kurulan santralin parası ülkede kalır. Çatısında panel olan aile, güneşle su pompalayan çiftçi fiyat şoklarından daha bağımsız olur.

İş birliği için öneri: uygun fiyatlı güneş ve rüzgâr teknolojisinin büyük bölümü artık Güney'de üretiliyor; beceri ve teknoloji paylaşılmalı, yerel sanayi kurulmalı. Finansman için: Güney'de santral için borçlanmak zengin ülkeye göre çok pahalı; Kuzey 1992'deki sözü gereği uygun ve adil finansman sağlamalı, kamu kaynakları riski paylaşmalı, Güney de bölgesel bankalar ve ortak teminatlarla birlikte çalışmalı.

Konuşmanın kapanışı iki çağrıydı: Kuzey'e, söz verdiği gibi teknoloji ve finansmanla öncülük etmesi; Güney'e, yeşil enerjiye biri emrettiği için değil, kendini daha güçlü ve bağımsız kıldığı için geçmesi.

Kaynak: Levent Kurnaz, “Yeşil Enerji ve Küresel Güney”, Son Buzul Erimeden, 15 Ekim 2026. Bu yazı, bültendeki yazının yorum katılmadan özetlenmiş hâlidir; görüşler, değerlendirmeler ve aktarılan veriler yazarına aittir. Yazının tamamı kendi sayfasında.