Geç idrak: gördüğümüz an değil, anladığımız an

Şeref Oğuz'un yazılarını yıllardır takip ediyorum; bakış açımı değiştiren adamlardan biridir. Geçen hafta “İşletmelerde idrak gecikmesi” diye bir yazı yazdı ve beni günlerce düşündürdü.

Özü şu: asıl sıkıntımız kaynak yokluğu değil, anlama gecikmesi. Ar-Ge'ye milyarlar harcanıyor ama araştırma bir türlü geliştirmeye dönüşmüyor. Çünkü para değil, zihin eskimiş durumda. Oğuz, 2008 krizinde Avrupalı ihracatçıların “dünya Batı'dan ibaret değilmiş” diyerek pazar çeşitlendirdiğini, bizim ise elimizde imkân varken aynı sıçramayı yapamadığımızı anlatıyor. Önümüzdeki engel bütçe değil; farklı olandan korkmak, benzemeyeni sevmemek, rekabet yerine kurnazlığı koymak.

Ben bunu sahada başka türlü görüyorum.

Bir arıza vardır, cihaz aylardır aynı sesi çıkarır. Herkes duyar. Kimse duyduğunu anlamaz. Sonra bir gün kompresör gider ve herkes “aslında bir süredir ses yapıyordu” der. Bilgi eksik değildi. Sinyal oradaydı, kulak da oradaydı. Eksik olan, sinyali anlama anıydı.

Ustalıkta asıl mesele budur. Genç teknisyen sesi duyar; usta sesin ne zaman “hemen dur” demek olduğunu bilir. Aradaki mesafe yıl değil, idraktir.

Kötü haber şu: idrak gecikmesi yaşla kendiliğinden kapanmıyor. Otuz yıllık adam da gecikebilir. Hatta daha çok gecikir, çünkü “ben bunu bilirim” der ve sinyali baştan eler.

Oğuz'un çözüm önerisi hoşuma gitti: devletten yapısal reform beklemeden, herkes kendi içinde bir “ihtilal gözlemi” yapsın; değer üretmeyen süreçleri ayıklasın. Bunu bir teknik servis için de, bir insan için de okuyabilirsiniz.

Kendime sorduğum soru şu oldu: ben bu yıl neyi geç anladım? Cevabı yazmak canımı sıktı ama yazdım. Öneririm.

Şeref Oğuz'un dediği gibi: “Değer üretmeyen süreçleri ayıklamadıkça zıplayamazsın.”

Kaynak: Şeref Oğuz, “İşletmelerde idrak gecikmesi”, Ekonomim / Dünya, 22 Eylül 2026.